Lisanssız yazılım kullanımına ilişkin ceza davalarında şikâyet süresi, hak sahibinin ihlali ve faili öğrendiği tarihten itibaren 6 ay, ceza zamanaşımı süresi ise 8 yıldır. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamındaki tazminat davalarında zamanaşımı zararın ve failin öğrenilmesinden itibaren 2 yıl ve her hâlde 10 yıldır. Eylemin suç oluşturduğu durumlarda hukuk davalarında da ceza zamanaşımı hükümleri geçerlidir.
Lisanssız yazılım kullanımı suçu nasıl tespit edilir?
Lisanssız yazılım kullanımı, eser sahibinin veya yetkili temsilcisinin ihbarı üzerine yetkili adli merciler aracılığıyla iş yerindeki bilgisayar kütüklerinde yapılan teknik inceleme ile tespit edilir. Hak sahibi şirketler genellikle ağ üzerinden lisanssız kullanım sinyali aldıktan sonra mahkemeden delil tespiti veya cumhuriyet başsavcılığından arama ve el koyma kararı talep eder.
Yazılım tespit süreci uygulamada belirli aşamalardan oluşur:
- Hak sahibi veya Türkiye temsilcisi, yazılımın yetkisiz kopyalandığına dair log kayıtlarını ve IP adreslerini delil olarak toplar.
- Delillerle birlikte cumhuriyet savcılığına başvurularak bilgisayar sistemlerinde arama ve kopyalama yapılması talep edilir.
- Sulh ceza hâkimliği kararıyla polis ve bilirkişi eşliğinde iş yerine gidilerek bilgisayarların imajı (adli bilişim kopyası) alınır.
- Bilirkişi heyeti alınan dijital kopyaları inceleyerek kurulu programların ticari lisans belgeleriyle eşleşip eşleşmediğini raporlar.
Bu süreçte yapılan en büyük yanlış, iş yerinde kullanılan tüm yazılımların faturalarının ve geçerli lisans anahtarlarının düzenli olarak saklanmamasıdır. Denetim anında ibraz edilemeyen lisans belgeleri, inceleme raporunda doğrudan telif hakkı ihlali olarak kayıtlara geçer.
Lisanssız yazılım davalarında 6 aylık şikâyet süresi ne zaman başlar?
Lisanssız yazılım suçlarında 6 aylık şikâyet süresi, telif hakkı sahibinin veya yasal temsilcisinin hem lisanssız kullanım fiilini hem de bu fiili gerçekleştiren failin kimliğini tam olarak öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Şüpheli eylemin gerçekleşmiş olması tek başına süreyi başlatmaz; failin kimliğinin kesinleşmesi şarttır.
FSEK m. 71 kapsamındaki fiiller, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu (TCK) m. 73 hükmü gereğince takibi şikâyete bağlı suçlar kategorisinde yer alır. Hak sahibi işletmede korsan yazılım kullanıldığını bilse dahi, ihlali gerçekleştiren şirketin unvanını veya tüzel kişilik yetkilisini kesin biçimde öğrenmeden hak düşürücü süre (belirli bir hakkın kullanımı için kanunun tanıdığı kesin süre) başlamaz.
Şikâyet hakkının kullanılmasında dikkat edilen ölçütler şunlardır:
- Şikâyet süresi bölündüğünde veya kesintiye uğradığında yeniden başlamaz; 6 ay kesintisiz olarak tükenir.
- Tüzel kişi hak sahiplerinde öğrenme tarihi, şirket yetkilisinin veya yetkili vekilin durumu resmi olarak bildiği andır.
- Birden fazla fail varsa, faillerden birinin öğrenilmesi diğerleri açısından süreyi başlatmaz; her fail için kimlik tespiti esastır.
Hak sahipleri çoğunlukla noter aracılığıyla ihtarname göndererek karşı tarafa lisans alma teklifi sunar. Gönderilen bu ihtarnamede ihlal açıkça tarif edilmiş ve fail muhatap alınmışsa, 6 aylık hak düşürücü sürenin bu ihtarnamenin tebliğ veya tanzim tarihinde başladığı kabul edilir.
Lisanssız yazılım ceza davalarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Lisanssız yazılım suçlarında olağan dava zamanaşımı süresi fiilin işlendiği tarihten itibaren 8 yıldır; zamanaşımını kesen yasal nedenlerin varlığında ise bu süre en fazla 12 yıl olarak uygulanır. Şikâyet 6 ay içinde yapılmış olsa dahi kamu davası bu yasal süreler içinde kesin hükümle sonuçlandırılmalıdır.
TCK m. 66/1-e bendi uyarınca, beş yıldan fazla olmamak üzere hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıllık zamanaşımı öngörülür. FSEK m. 71/1 çerçevesinde manevi, mali veya bağlantılı haklara tecavüz suçu için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörüldüğünden bu genel kural işletilir.
Ceza yargılamasında zamanaşımı süresini kesen başlıca adli işlemler bulunmaktadır:
- Şüphelinin cumhuriyet savcısı veya hâkim huzurunda ifadesinin alınması ya da sorgusunun yapılması,
- Şüpheli hakkında tutuklama kararının verilmesi,
- İlgili ceza mahkemesi tarafından iddianamenin kabul edilmesine karar verilmesi,
- Sanık hakkında mahkûmiyet hükmü kurulması.
Kesilme gerçekleştiğinde zamanaşımı sıfırlanarak yeniden işlemeye başlar. Ancak kesilmeler neticesinde uzayan süre, TCK m. 67/4 gereğince olağan zamanaşımı süresinin yarısından fazla uzayamaz; dolayısıyla lisanssız yazılım ceza yargılaması her koşulda 12 yıl geçtikten sonra düşme kararıyla sonuçlanır.
Lisanssız yazılım tazminat davalarında zamanaşımı nasıl işler?
Lisanssız yazılım nedeniyle açılacak maddi ve manevi tazminat davalarında zamanaşımı, hak sahibinin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her hâlde haksız fiilin işlendiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak fiil aynı zamanda ceza kanunlarına göre suç oluşturuyorsa ceza davası zamanaşımı süresi uygulanır.
6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 72 uyarınca, daha uzun bir zamanaşımı süresi öngören cezayı gerektiren bir fiilden kaynaklanan tazminat istemlerinde, ceza zamanaşımı süresi henüz dolmamışsa tazminat davası da açılabilir. Bu duruma uzamış ceza zamanaşımı denir.
Lisanssız yazılım kullanımında tazminat talepleri bakımından şu esaslar dikkate alınır:
- Hak sahibi FSEK m. 68 uyarınca sözleşme yapılsaydı istenebilecek bedelin üç katına kadar tazminat talep edebilir.
- FSEK m. 68 kapsamındaki bedel talebi doktrinde haksız fiil, sebepsiz zenginleşme ve sözleşme benzeri talep olarak farklı nitelendirildiğinden zamanaşımı başlangıcı özenle takip edilir.
- İşletmede yazılım kullanımının aralıksız devam etmesi durumunda mütemadi fiil (kesintisiz devam eden eylem) söz konusudur ve zamanaşımı ihlalin bittiği günden başlar.
Bilgisayarlardan yazılım kaldırılmadığı sürece her gün yeni bir ihlal doğar. Bu nedenle işletmeler, kullanmadıkları programları teknik yöntemlerle tamamen silmedikleri takdirde zamanaşımının başlamadığını göz önünde bulundurmalıdır.
Lisanssız yazılım davalarında hangi mahkemeler görevlidir?
Lisanssız yazılım davalarında görevli yargı mercii, özel yetkili Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemesi ile Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Özel mahkemelerin bulunmadığı yargı çevrelerinde ise ceza davaları bakımından asliye ceza mahkemeleri, hukuk davaları bakımından asliye hukuk mahkemeleri görev yapar.
Büyükşehirlerde ihtisas mahkemeleri müstakil olarak faaliyet gösterir. Örneğin Antalya Adliyesi bünyesinde açılacak davalarda, dosyanın taraflarına ve uyuşmazlığın niteliğine bakılmaksızın Antalya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi ile Ceza Mahkemesi yetkilidir.
Yargılama mercilerinin belirlenmesinde şu kurallar uygulanır:
- Ceza soruşturması suçun işlendiği yerdeki cumhuriyet başsavcılığı tarafından yürütülür.
- Hukuk davalarında davacının yerleşim yeri, davalının yerleşim yeri veya haksız fiilin gerçekleştiği yer mahkemesi yetkilidir.
- Ticari şirketler arasındaki tazminat uyuşmazlıklarında FSEK m. 68 talepleri doğrudan fikri ve sınai haklar mahkemesinde açılır.
Görevli mahkemenin yanlış seçilmesi, dosyanın görevsizlik kararıyla başka bir mahkemeye gönderilmesine neden olur. Bu durum yargılamayı en az 6 ay ile 1 yıl arasında geciktirebilir ve gereksiz harç masraflarına yol açar.
Lisanssız yazılım tespitinde sık yapılan usul hataları nelerdir?
Lisanssız yazılım davalarında en sık karşılaşılan usul hatası, şikâyet hakkı süresinin ihtarname tarihine rağmen kaçırılması ve arama kararı olmaksızın hukuka aykırı delil toplanmasıdır. Şirket yetkililerinin arama anında hazırlıksız olması ve itirazlarını tutanağa geçirmemesi telafisi güç hak kayıpları doğurur.
Uygulamada sıklıkla yapılan usul ve esasa ilişkin hatalar şunlardır:
- Yetkisiz vekil aracılığıyla şikâyet: Hak sahibi yabancı yazılım şirketinin verdiği vekâletnamede Türk mahkemelerinde şikâyet hakkını içeren açık özel yetkinin bulunmaması ceza davasının reddine sebep olur.
- İmaj alma kuralına uyulmaması: Arama sırasında Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) m. 134 gereğince bilgisayarların yedeklenmeden doğrudan kasaların götürülmesi delilleri hukuka aykırı hâle getirir.
- Eski donanımların kontrol edilmemesi: Şirket deposunda atıl duran veya arızalı bilgisayarlarda unutulan eski yazılımların denetim esnasında aktif lisanssız yazılım gibi listelenmesi.
- Fatura ibraz süresinin aşılması: Satın alınmış ancak faturası denetim günü muhasebeden çıkarılamayan yazılımların savcılık aşamasında dosyaya zamanında sunulmaması.
Arama ve el koyma işlemi sırasında şirket yetkilisinin veya avukatının hazır bulunması zorunludur. Tutanaklara geçirilmeyen itirazlar daha sonra bilirkişi raporuna itiraz aşamasında mahkemece dikkate alınmayabilir.
Varsayımsal örnek
Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir mimarlık ofisi, ticari projelerinde kullandığı çizim programının güncel sürümünü lisans satın almadan üç bilgisayarına yükler. Yazılım üreticisi şirket, ağ hareketlerinden yetkisiz kullanımı saptar ve 10 Ocak tarihinde noterden ofise ihtarname yollar. Hak sahibi şirket, ihtara rağmen lisans bedeli ödenmeyince 15 Eylül tarihinde cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunur. Bu durumda, hak sahibinin faili ve fiili 10 Ocak tarihinde öğrendiği sabit olduğundan, 6 aylık şikâyet süresi dolduktan sonra yapılan başvuru nedeniyle ceza davası açılamaz; şikâyet yokluğu sebebiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilir. Ancak üretici şirket, uzamış ceza zamanaşımı işlemese dahi iki yıllık genel zamanaşımı süresi içinde hukuk mahkemesinde tazminat davası açabilir.
Sıkça sorulan sorular
Lisanssız yazılım faturası sonradan ibraz edilirse ceza davası düşer mi?
Hayır, yazılımın kullanım anında lisanssız olması suçun oluşması için yeterlidir. İnceleme tarihinden sonra geriye dönük lisans veya fatura düzenlenmesi suçu ortadan kaldırmaz; yalnızca zararın giderilmesi kapsamında cezada indirim sebebi veya uzlaşma unsuru olarak değerlendirilebilir.
Lisanssız yazılım suçu tüzel kişilere doğrudan ceza davası olarak yöneltilebilir mi?
Hayır, Türk Ceza Kanunu sisteminde tüzel kişiler hakkında hapis veya adli para cezası uygulanamaz. Ceza davası şirketin yönetim kurulu üyelerine, bilişim sorumlusuna veya yazılımı bizzat kuran şirket yetkilisine yöneltilir; şirkete ise güvenlik tedbiri veya idari para cezası uygulanabilir.
Çalışanın kendi getirdiği lisanssız yazılımdan şirket yöneticisi sorumlu tutulur mu?
Evet, şirket donanımları üzerinde gerekli denetim ve gözetim yükümlülüğünü yerine getirmeyen yöneticiler kusurları oranında hukuki ve cezai sorumluluk altına girebilir. Yöneticinin sorumluluktan kurtulması için şirket içi bilişim yönergeleri hazırlamış ve lisanssız program yüklenmesini yasaklayan teknik engelleri almış olması gerekir.
Lisanssız yazılım davası uzlaşmaya tabi midir?
Evet, 5846 sayılı Kanun m. 71 kapsamındaki telif hakkı ihlali suçları 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca uzlaştırma kapsamındadır. Savcılık veya mahkeme aşamasında dosya uzlaştırmacıya gönderilir; taraflar lisans bedelinin ödenmesi veya bağış karşılığında anlaşırlarsa kamu davası açılmaz ya da düşer.
Kaynaklar
- 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu
- 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.



