Düşük sermaye ve az ortaklı yerel faaliyetler için limited şirket, yüksek sermaye gerektiren, büyüme ve yatırım hedefleyen iş modelleri için ise anonim şirket kurulmalıdır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında düzenlenen bu iki sermaye şirketi türü, ortakların sorumlulukları, asgari sermaye tutarları ve devir kolaylıkları bakımından temel farklar barındırır. Girişimcilerin kurumsal hedeflerine ve risk tercihlerine göre seçim yapması gerekir.

Anonim şirket ile limited şirket arasındaki ortak sorumluluğu farkı nedir?

Anonim şirket ortakları şirket borçlarından ötürü yalnızca taahhüt ettikleri sermaye payı kadar şirkete karşı sorumludur; alacaklılara karşı şahsi sorumlulukları bulunmaz. Limited şirket ortakları da kural olarak şirket alacaklılarına karşı doğrudan sorumlu tutulamazlar ve sorumlulukları taahhüt ettikleri esas sermaye (şirket sözleşmesinde taahhüt edilen toplam sermaye tutarı) payları ile sınırlıdır.

Sorumluluk rejiminin en belirgin ayrımı, şirketin iflası veya borca batıklığı halinde görülür. Anonim şirkette bir hissedar, taahhüt ettiği sermaye borcunu şirkete tamamen ödemişse, şirket borçlarından dolayı malvarlığıyla takip edilemez. Limited şirkette ise ortak, şirket sözleşmesinde yükümlendiği sermayeyi ifa ettiği takdirde özel hukuk borçları bakımından kural olarak benzer bir güvenceye kavuşur.

Buna karşın, her iki şirket türünde de ortak sıfatı ile yönetici sıfatı birbirinden farklı hukuki sonuçlar doğurur. Şirketi temsil ve ilzama yetkili kılınan limited şirket müdürleri veya anonim şirket yönetim kurulu üyeleri, görevlerini kusurlu ifa etmeleri halinde TTK m. 553 hükmü uyarınca şirkete, ortaklara ve şirket alacaklılarına karşı verdikleri zararlardan şahsen sorumludurlar.

Şirket ortaklarının kamu borçlarından doğan sorumluluğu nasıl düzenlenmiştir?

Limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen vergi, sigorta primi ve gecikme zammı gibi kamu borçlarından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya şahsi malvarlıklarıyla sorumludurlar. Anonim şirket ortaklarının ise kanuni temsilci sıfatı bulunmadığı müddetçe ödenmemiş şirket kamu borçlarından dolayı şahsi bir sorumluluğu kesinlikle doğmaz.

Limited şirketlerdeki bu ağırlaştırılmış sorumluluk rejimi, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun (AATUHK) m. 35 hükmünden kaynaklanır. Şirket malvarlığından tahsil imkânı kalmayan kamu alacağı için limited şirket ortağı aleyhine doğrudan ödeme emri düzenlenebilir. Ortak hissesini devretmiş olsa dahi, devir öncesi döneme ait kamu borçlarından devralan ile birlikte müteselsilen sorumlu kalmayı sürdürür.

Anonim şirketlerde ise kamu borçlarından sorumluluk AATUHK mükerrer m. 35 kapsamında yalnızca şirketi idare ve temsil eden yönetim kurulu üyelerine aittir. Yönetim kurulunda yer almayan bir anonim şirket pay sahibi, şirketin vergi veya prim borçları nedeniyle şahsi malvarlığı ile hiçbir koşulda takip edilemez. Bu temel kural, riskli sektörlerde anonim şirket modelinin tercih edilmesinde belirleyici unsurların başında gelir.

Pay devri işlemlerinde limited ve anonim şirket arasında hangi usul farkları bulunur?

Anonim şirketlerde pay devri kural olarak noter onayı veya tescil gerekmeksizin senedin teslimi veya ciro edilmesiyle serbestçe tamamlanır. Limited şirketlerde pay devri ise noter huzurunda düzenlenen yazılı devir sözleşmesi, genel kurul onayı ve ticaret siciline tescil ile hüküm doğuran sıkı şekil şartlarına bağlıdır.

TTK m. 595 uyarınca limited şirketlerde pay devir sözleşmesinin taraflarca imzalanması ve imzaların noterce onaylanması zorunludur. Devir işleminin geçerliliği için şirket genel kurulunun devre onay vermesi gerekir; şirket sözleşmesinde aksine hüküm bulunmadıkça genel kurul devir talebini gerekçe göstermeksizin reddedebilir. Genel kurul onayından sonra devir, ticaret siciline tescil ve ilan ettirilir; aksi halde devir üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez.

Anonim şirketlerde ise TTK m. 489 ve devamı hükümleri uyarınca hisse senedi basılmışsa, nama yazılı senetler ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle, hamiline yazılı pay senetleri ise yalnızca zilyetliğin devriyle aktarılır. Devrin geçerliliği genel kurul onayına veya tescile bağlı değildir; devir şirket pay defterine işlenir. Ayrıca anonim şirket pay senetlerinin iktisap tarihinden itibaren en az 2 yıl elde tutulduktan sonra satılması halinde, elde edilen kazanç belirli vergisel istisnalardan yararlanabilir.

Şirket organları ve yönetim yapısı bakımından hangi zorunluluklar geçerlidir?

Anonim şirketlerde zorunlu organlar genel kurul ve yönetim kurulundan oluşurken, limited şirketlerde genel kurul ve müdür veya müdürler kurulu bulunur. Her iki şirket modelinde de genel kurul şirket ortaklarının iradelerini açıkladığı en üst karar organı niteliğindedir.

Yönetim yapılanmasında temel farklılıklar şu şekilde sıralanır:

  1. Limited şirketlerde en az bir ortağın şirket yönetim hakkına ve temsil yetkisine sahip müdür sıfatını taşıması kanunen zorunludur; tüm yönetim yetkisi ortak olmayan üçüncü bir kişiye devredilemez.
  2. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin şirket pay sahibi olması şart değildir; yönetim kurulu tamamen pay sahibi olmayan profesyonel kişilerden oluşturulabilir.
  3. Anonim şirket yönetim kurulu tek kişiden oluşabileceği gibi birden fazla üyeden de meydana gelebilir; tüzel kişiler de yönetim kurulu üyesi olarak seçilebilir.

Yönetim organlarının görev süreleri bakımından da fark mevcuttur. Limited şirket müdürleri şirket sözleşmesiyle veya genel kurul kararıyla aksi belirlenmedikçe süresiz olarak seçilebilirler. Anonim şirket yönetim kurulu üyeleri ise TTK m. 362 uyarınca en çok 3 yıl süreyle görev yapmak üzere seçilir; esas sözleşmede aksine hüküm yoksa tekrar seçilmeleri mümkündür.

Şirket kuruluşunda ticaret sicili tescil süreci nasıl işler?

Şirket kuruluşu, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) üzerinden şirket esas sözleşmesinin elektronik ortamda hazırlanmasıyla başlar ve ticaret siciline tescil ile tüzel kişilik kazanılır. Şirketin faaliyet merkezinin bulunduğu yerdeki ticaret sicili müdürlüğü tescil işlemlerinde yetkilidir.

Kuruluş aşamalarında izlenmesi gereken adımlar şunlardır:

  1. MERSİS sistemi üzerinden potansiyel vergi kimlik numarası alınması ve şirket ana sözleşmesinin hazırlanması,
  2. Kurucuların kimlik belgeleri ve gerekli izin yazıları ile ticaret sicili müdürlüğünde şirket sözleşmesini imzalaması,
  3. Rekabet Kurumu payının ilgili banka hesabına yatırılması,
  4. Tescil talepnamesi ve oda kayıt beyannamesinin hazırlanarak sicil müdürlüğüne ibraz edilmesi,
  5. Ticaret sicili tarafından tescil edilen şirketin Ticaret Sicili Gazetesi aracılığıyla ilan edilmesi.

Örneğin Antalya ilinde şirket kuracak girişimciler, tescil başvurularını Antalya Ticaret Sicili Müdürlüğü nezdinde yürütürler. Şirket tescil edildikten sonra noterden yasal defterlerin tasdiki ve vergi dairesi yoklama süreci tamamlanarak faaliyete başlanır.

Halka açılma ve yatırım alma süreçlerinde hangi şirket türü avantaj sağlar?

Anonim şirketler, hisselerini halka arz edebilme, tahvil çıkarabilme ve yerli veya yabancı fonlardan yatırım alabilme kabiliyeti bakımından limited şirketlere kıyasla mutlak avantaja sahiptir. Limited şirketlerin halka arz edilmesi veya tahvil ihraç ederek borçlanması kanunen mümkün değildir.

Girişim sermayesi fonları ve kurumsal yatırımcılar, esnek sermaye artırımı yöntemleri ve pay devrindeki bürokratik kolaylıklar nedeniyle yalnızca anonim şirketlere yatırım yapmayı tercih ederler. Anonim şirketlerde payların imtiyazlı pay (diğer paylara göre oy veya kâr payında üstünlük sağlayan hak) olarak yapılandırılması yatırımcıların yönetime katılımını kolaylaştırır.

Büyüme hedefi taşıyan girişimler faaliyete limited şirket olarak başlamış olsalar dahi, yatırım alma veya halka açılma evresine geldiklerinde tür değiştirme (şirketin hukuki biçimini değiştirmesi) yoluna giderler. TTK m. 180 ve devamı maddelerinde düzenlenen tür değiştirme hükümleri uyarınca, limited şirket malvarlığı ve hakları kesintiye uğramaksızın anonim şirkete dönüştürülebilir. Ortaklık uyuşmazlıklarında ise örneğin Antalya Asliye Ticaret Mahkemesi nezdinde dava açılabilir.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki olay kurgusaldır. İki kurucu ortak, eşit payla bir limited şirket kurarak ticari faaliyetlerine başlar. Şirket faaliyetleri sürecinde piyasa koşulları bozulur ve işletme kamu borçlarını ödeyemez hale gelir. Vergi dairesi, şirket tüzel kişiliğinin malvarlığından tahsil edemediği amme alacağı için ortakların her birine hisseleri oranında ödeme emri tebliğ eder. Ortaklardan biri, şirket borcundan şahsen sorumlu olmadığını ileri sürerek dava açmak ister. Ancak limited şirket ortaklığı nedeniyle tahakkuk eden kamu borcundan ötürü şahsi malvarlığı üzerinden sorumluluk doğar; bu borcun ödenmesi veya yapılandırılması talep edilebilir. Anonim şirket statüsünde kalınmış ve yönetimde yer alınmamış olsaydı bu takip engellenebilirdi.

Sıkça sorulan sorular

Tek kişi ile anonim veya limited şirket kurulması hukuken mümkün müdür?

Evet, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri uyarınca hem anonim şirketler hem de limited şirketler tek bir gerçek veya tüzel kişi kurucu tarafından kurulabilir. Tek ortaklı şirketlerde tüm paylar tek bir kişide toplanır ve genel kurul yetkileri bu tek ortak tarafından kullanılır.

Anonim şirketlerde avukat bulundurma zorunluluğu hangi şartlarda geçerlidir?

1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca esas sermayesi kanunda belirtilen sınırın üzerinde olan anonim şirketler sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Bu zorunluluğa uymayan şirketlere her ay için idari para cezası uygulanır; limited şirketler için ise böyle bir yasal zorunluluk bulunmamaktadır.

Limited şirket ortaklıktan çıkarma kararı nasıl alınır?

Haklı sebeplerin varlığı halinde limited şirket ortakları mahkemeden ortağın şirketten çıkarılmasını talep edebilir veya şirket sözleşmesinde öngörülen sebeplerle genel kurul kararıyla çıkarma işlemi yapılabilir. Çıkarılan ortağa payının gerçek değerine karşılık gelen ayrılma akçesi ödenmesi zorunludur.

Şirket kuruluş masrafları her iki şirket türü için aynı mıdır?

Hayır, anonim şirket kuruluşlarında sermayenin belirli bir kısmının tescilden önce bankaya bloke edilmesi şartı ve defter tasdik masrafları maliyet kalemlerini farklılaştırır. Kuruluş harçları, oda kayıt ücretleri ve sermaye şartları her yıl yayımlanan resmi tarifelere göre değişiklik gösterir.

Kaynaklar

  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
  • 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
  • 1136 sayılı Avukatlık Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.