Ticaret unvanı ile marka çakıştığında, kural olarak tescil veya hak kazanım tarihi bakımından önceliğe sahip olan tarafın hakkı üstün gelir. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre çatışma durumunda öncelik ilkesi uygulanır. Ancak önceki hakkın korunması kendiliğinden gerçekleşmez; hak sahibinin yasal süresi içinde itiraz etmesi veya dava açması şarttır.

Ticaret unvanı ile marka arasındaki farklar nelerdir?

Ticaret unvanı taciri tanıtırken, marka işletmenin ürettiği mal ve hizmetleri rakiplerinden ayırt etmeye yarar. Ticaret unvanı tacirin ticari işletmesine ilişkin işlemleri yaparken kullandığı isimdir ve ticaret siciline tescil edilir; marka ise mal veya hizmetlerin üzerine konularak tüketiciye sunulan ayırt edici işarettir.

Her iki hukuki kavram işletmeler için kimlik işlevi görse de koruma kapsamları ve tescil mercileri birbirinden farklıdır:

  • Tescil makamı: Ticaret unvanı ticaret sicil müdürlükleri nezdinde tescil edilir; marka tescili ise yalnızca Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından gerçekleştirilir.
  • Koruma alanı: Ticaret unvanı TTK hükümleri uyarınca bütün Türkiye genelinde korunur; marka koruması ise SMK kapsamında yalnızca tescil ettirilen mal ve hizmet sınıfları bakımından geçerlilik taşır.
  • İşlev: Unvan borç altına giren taciri hukuken belirler; marka ise doğrudan tüketici algısına yönelerek ürünün kaynağını gösterir.

İşletmeler sıklıkla ticaret unvanlarını ticaret siciline tescil ettirdiklerinde bu unvanın marka olarak da korunduğu yanılgısına düşer. Oysa ticaret sicili kaydı otomatik olarak marka koruması sağlamaz.

Önce tescil edilen ticaret unvanı sonraki markayı nasıl engeller?

Önceki tarihte usulüne uygun tescil edilmiş bir ticaret unvanı, sonradan kötüniyetli veya benzer şekilde yapılan marka başvurularının reddedilmesini sağlar. Ticaret unvanı sahibi, unvanının çekirdek unsuruyla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olan marka tescil başvurusuna süresi içinde itiraz ederek tescili durdurma hakkına sahiptir.

SMK m. 6/6 uyarınca, tescil başvurusu yapılan markanın başkasına ait ticaret unvanını içermesi ve halk nezdinde ilişkilendirilme ihtimali dâhil iltibasa (karıştırılma ihtimali) yol açması hâlinde, hak sahibinin itirazı üzerine başvuru reddedilir. Bu hükmün uygulanabilmesi için belirli şartların bir arada bulunması gerekir:

  1. Ticaret unvanının tescil veya fiili kullanım tarihinin, marka başvuru tarihinden daha eski olması,
  2. Marka başvurusu ile ticaret unvanının çekirdek ifadesi arasında görsel, işitsel veya anlamsal benzerlik bulunması,
  3. Markanın kapsadığı mal ve hizmetler ile tacirin fiilen faaliyet gösterdiği sektör arasında benzerlik veya tüketici nezdinde bağlantı kurulabilmesi.

Önceki hak sahibi tacir, markanın bültende yayımı aşamasında itiraz hakkını kullanmamışsa, tescil sonrasında yetkili mahkemede markanın hükümsüzlüğü davası açarak haksız tescilin sicilden terkinini isteyebilir.

Önce tescil edilen marka sonraki ticaret unvanını terkin ettirebilir mi?

Önceki tarihli marka sahibi, sonradan kendi markasıyla aynı veya karıştırılacak derecede benzer bir ticaret unvanı tescil ettiren tacire karşı unvanın terkinini (sicilden silinmesini) talep edebilir. Marka hakkının sağladığı inhisari koruma, başkalarının bu işareti ticaret unvanı olarak haksız biçimde kullanmasını önleme yetkisi verir.

TTK m. 52 ve SMK hükümleri doğrultusunda, tescilli markanın ayırt edici unsurunu ticaret unvanı olarak seçen işletmelere karşı dava açılabilir. Mahkemece terkin kararı verilebilmesi için şu unsurlar değerlendirilir:

  • Markanın tescil tarihinin, davalı şirketin ticaret unvanını tescil ettirdiği tarihten önceye dayanması,
  • Davalının faaliyet alanının markanın tescilli olduğu sınıflarla örtüşmesi veya markanın tanınmışlığından haksız yarar sağlanması,
  • Tüketici nezdinde işletmeler arasında ekonomik bir bağ veya ortaklık olduğu yönünde yanlış algı oluşması.

Davayı kazanan marka sahibi, mahkeme ilamını ilgili ticaret sicil müdürlüğüne ibraz ederek unvandaki çakışan ibarenin silinmesini veya unvanın değiştirilmesini sağlar.

Marka bülteninde yayımlanan başvuruya itiraz süresi ne kadardır?

TÜRKPATENT tarafından Resmi Marka Bülteni’nde ilan edilen bir marka başvurusuna itiraz süresi, yayım tarihinden itibaren 2 ay olarak uygulanır. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; süresi geçirildikten sonra kurum nezdinde idari itiraz yapılması kanunen mümkün değildir.

Ticaret unvanı sahibi, kendi unvanıyla çakışan marka başvurusunu tespit ettiğinde süreci şu adımlarla yürütür:

  1. Resmi Marka Bülteni takibi yapılarak unvan ile benzerlik taşıyan başvuru belirlenir.
  2. Yayım tarihinden itibaren 2 ay içinde gerekçeli itiraz dilekçesi hazırlanır.
  3. İtiraz harcı kurumun yürürlükteki tarifesine göre yatırılarak belgeler TÜRKPATENT sistemine sunulur.
  4. Kurum incelemesi neticesinde haklı bulunan itiraz kabul edilir ve marka başvurusu işlemden kaldırılır.

Bu 2 aylık idari sürenin kaçırılması hak kaybına yol açmaz ancak masraf ve zaman maliyetini artırır; zira tek çare mahkemede hükümsüzlük davası açmak hâline gelir.

Ticaret unvanı ve marka çakışmasında açılabilecek davalar nelerdir?

Ticaret unvanı ile marka çakıştığında öncelik hakkına dayanılarak markanın hükümsüzlüğü, tecavüzün tespiti, önlenmesi, durdurulması ve unvanın terkini davaları açılabilir. Taraflar ayrıca haksız kullanım nedeniyle uğradıkları maddi ve manevi zararların tazminini de aynı davada talep etme hakkına sahiptir.

Bu tür uyuşmazlıklarda açılabilecek başlıca davalar şunlardır:

  • Hükümsüzlük davası: SMK m. 25 uyarınca önceki hakka dayanılarak tescil edilmiş markanın sicilden silinmesi talebiyle açılır. Kötüniyet hâli hariç olmak üzere, tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde açılması gerekir.
  • Ticaret unvanının terkini davası: TTK m. 52 uyarınca, öncelikli marka hakkına aykırı şekilde tescil edilen unvanın sicilden silinmesi veya değiştirilmesi amacıyla açılır.
  • Marka hakkına tecavüzün ref’i ve meni davası: Çakışan işaretin fiilen kullanımının, tabelalardan, basılı evraktan ve internet sitelerinden kaldırılması için açılır.
  • Maddi ve manevi tazminat davası: Haksız kullanım sebebiyle işletmenin uğradığı itibar kaybı ve kâr mahrumiyetinin giderilmesi amacıyla ikame edilir.

Dava sürecinde telafisi imkânsız zararların doğmasını önlemek adına mahkemeden ihtiyati tedbir kararı talep edilerek kullanımın geçici olarak durdurulması istenebilir.

Ticaret unvanı ve marka davalarında Antalya mahkemeleri nasıl yetkili olur?

Ticaret unvanı ve marka uyuşmazlıklarında görevli mahkeme kural olarak Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Müstakil fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde bu davalara Asliye Hukuk veya Asliye Ticaret Mahkemeleri bu sıfatla bakar; nitekim Antalya Adliyesi yargı sınırlarında açılacak davalar da ihtisas sıfatıyla bu mahkemelerde görülür.

Yetkili mahkemenin tayininde kanunun belirlediği alternatif yetki kuralları geçerlidir:

  • Davalının yerleşim yeri mahkemesi,
  • Haksız fiilin (tecavüzün) işlendiği veya zararın meydana geldiği yer mahkemesi,
  • Davacının yerleşim yeri mahkemesi (marka hakkına tecavüz davalarında).

Dava açılırken harç ve gider avansı güncel yargı tarifesine göre vezneye yatırılır. Şirket merkezinin Antalya sınırlarında bulunması veya haksız fiilin bu il sınırlarında gerçekleşmesi durumunda dava Antalya nöbetçi mahkemelerine sunulacak dilekçeyle açılır.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir girişimci, 2018 yılında tescil ettirdiği ticaret unvanı ile inşaat sektöründe faaliyet göstermektedir. Bir başka işletme ise 2022 yılında aynı ayırt edici ibareyi içerecek biçimde inşaat hizmetleri sınıfında adına marka tescili yaptırır. Bu durumda önceki tarihli ticaret unvanı sahibi, tescilli markanın iltibas oluşturduğu gerekçesiyle 5 yıllık süre içinde markanın hükümsüzlüğü davası açabilir. Mahkeme öncelik ilkesi doğrultusunda inceleme yaparak faaliyet alanları ve işaret benzerliği nedeniyle sonraki markanın hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verebilir.

Sıkça sorulan sorular

Tescilli bir ticaret unvanı doğrudan marka koruması sağlar mı?

Hayır, ticaret siciline unvan tescil ettirmek markasal koruma sağlamaz. Marka koruması elde etmek için Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde ilgili mal ve hizmet sınıflarında ayrıca tescil başvurusu yapılması yasal bir zorunluluktur.

Markanın hükümsüzlüğü davası açmak için bir hak düşürücü süre var mıdır?

Evet, önceki ticaret unvanına dayalı marka hükümsüzlüğü davası kural olarak markanın tescil tarihinden itibaren 5 yıl içinde açılmalıdır. Ancak sonraki marka tescilinin kötüniyetle yapıldığı ispat edilirse bu 5 yıllık süre sınırlaması uygulanmaz.

Marka ile ticaret unvanı çakışmasında arabuluculuk zorunlu mudur?

Evet, konusu yalnızca bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabuluculuğa başvurulması zorunludur. Ancak tek başına markanın hükümsüzlüğü veya unvanın terkini davalarında arabuluculuk dava şartı değildir.

Çakışan ticaret unvanının değiştirilmesi için hangi kuruma başvurulmalıdır?

Mahkemeden alınan kesinleşmiş terkin ilamı ile birlikte şirketin kayıtlı bulunduğu ticaret sicil müdürlüğüne başvurulmalıdır. Ticaret sicili müdürlüğü, mahkeme kararı doğrultusunda unvandaki tecavüz oluşturan ibarenin silinmesini ve yeni unvan belirlenmesini tescil eder.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.