Marka yenileme süresi kaçırıldığında marka koruması kendiliğinden sona ermez; hak sahibi altı aylık ek süre içinde cezalı harç ödeyerek tescilini yenileyebilir, fakat bu ek süre de tüketilirse marka hakkı tamamen düşer. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) m. 23 uyarınca tanınan bu hak düşürücü sürelerin ardından marka sicilden terkin edilir. Tescilsiz kalan işaret üzerindeki tekel hakkı böylece kaybedilir.

Marka tescilinin koruma süresi ne kadardır?

Marka tescilinin koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren hesaplanmak üzere tam 10 yıl olarak uygulanır. Tescil süresi dolan bir işaret, hak sahibinin süresi içinde Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde yenileme talebinde bulunması şartıyla her defasında onar yıllık dönemler halinde sınırsız kez uzatılabilir.

Türkiye’de sınai mülkiyet koruması tescil ilkesine dayanır. On yıllık sürenin başlangıcı, tescil belgesinin düzenlendiği tarih değil, kurum sistemine resmi başvurunun yapıldığı kesin gündür. Dolayısıyla başvuru sürecinin inceleme veya itirazlar nedeniyle aylarca sürmesi, on yıllık koruma periyodunun başlangıç anını ileriye taşımaz.

Koruma süresinin onar yıllık periyotlarla uzatılabilmesi, markasını aktif biçimde ticari faaliyetinde kullanan işletmelere süresiz bir inhisari hak (tekel hakkı) sağlar. Yenileme talebinin geçerli sayılması için ilgili harçların süresi içinde ödenmesi ve talebin usulüne uygun iletilmesi zorunludur. Sürelerin takibi tamamen hak sahibinin sorumluluğundadır; kurum sürenin bittiğini ayrıca tebliğ etmekle yükümlü tutulmaz.

Normal marka yenileme süresi ne zaman başlar?

Normal marka yenileme süresi, on yıllık koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki 6 ay içinde başlar ve koruma süresinin bittiği günün mesai bitiminde sona erer. Hak sahipleri bu olağan dönem içinde yenileme başvurusunu TÜRKPATENT sistemine ilettiğinde standart tarife üzerinden yenileme harcını ödeyerek hak kaybı yaşamaz.

SMK m. 23/1 hükmü, işletmelere koruma süresi bitmeden önce yeterli hazırlık zamanı tanımak amacıyla altı aylık bir başvuru penceresi açmıştır. Bu zaman diliminde yapılan işlemlerde yalnızca yıllık resmi tarife üzerinden belirlenen standart yenileme ücreti tahsil edilir. Zamanında yapılan başvuruyla birlikte yeni on yıllık dönem, önceki dönemin bittiği andan itibaren kesintisiz devam eder.

Normal dönemde yenileme sürecini yürütürken şu aşamalar izlenir:

  1. TÜRKPATENT çevrim içi sicil sistemi üzerinden markanın tescil durumu ve on yıllık sürenin dolum günü kontrol edilir.
  2. Tescil kapsamındaki emtia listesinde (mal ve hizmet sınıfları) herhangi bir kısmi daraltma yapılıp yapılmayacağı kararlaştırılır.
  3. İlgili yıla ait resmi standart yenileme harcı ödenerek talep sisteme tescil sahibi veya vekili tarafından kaydedilir.

Cezalı marka yenileme süresi ve şartları nelerdir?

Cezalı marka yenileme süresi, normal on yıllık koruma süresinin dolduğu tarihi takip eden günden itibaren işlemeye başlayan kesintisiz 6 aylık ek süredir. Normal süreyi kaçıran hak sahibi, SMK m. 23/2 uyarınca kanunda öngörülen ek cezalı ücreti ödemek kaydıyla markasını kurtarma imkânına sahip olur.

Ek süre hakkı, dalgınlık, iletişim eksikliği veya vekil değişiklikleri nedeniyle ilk altı ayı kaçıran marka sahipleri için kanun koyucunun tanıdığı ikinci bir güvencedir. Ancak bu dönemde işlem yapmanın maliyeti daha yüksektir. Hak sahibinin hem standart yenileme harcını hem de mevzuatta öngörülen ek cezalı yenileme bedelini kurum veznesine yatırması gerekir. Resmi harç tutarları her takvim yılı başında yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, işlem anındaki resmi tarife cetveli esas alınmalıdır.

Cezalı altı aylık sürenin başlangıcı ve bitişi hak düşürücü niteliktedir. Bu sürenin uzatılması, dondurulması veya eski hale getirme talepleriyle canlandırılması kural olarak hukuken mümkün değildir. Altı aylık cezalı sürenin son gününün resmi tatile denk gelmesi halinde süre, tatili takip eden ilk iş gününün çalışma saati bitimine kadar uzar.

Yenileme süresi tamamen kaçırılan markaya ne olur?

Yenileme süresi hem normal hem de cezalı altı aylık ek dönemde tamamen kaçırılan markanın koruma hakkı kesin olarak sona erer. SMK m. 26/1-b gereğince koruma süresi dolan ve yenilenmeyen marka hükümsüz hale gelir, TÜRKPATENT tarafından sicilden terkin edilir ve kamuya açık bültende ilan edilir.

Sicilden terkin (kaydın silinmesi) işlemi gerçekleştiğinde, marka sahibinin o işaret üzerindeki tescilden doğan inhisari yetkileri son bulur. Artık üçüncü kişilerin o işareti kullanmasını engelleme, taklit ürünlere el koydurma veya gümrüklerde ihtiyati tedbir uygulama hakları ortadan kalkar. Yıllarca yatırım yapılmış olan kurumsal itibar, ticari unvanın tüketici nezdindeki gücü ve pazar payı ciddi bir hukuki savunmasızlıkla karşı karşıya kalır.

Tescilin düşmesi sonucunda ortaya çıkan başlıca hukuki ve ticari sonuçlar şunlardır:

  • Tescilden doğan tekel hakkı biter ve işaret serbest kullanıma açık hale gelme riski taşır.
  • Marka sahibi, başkalarının aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer işaretleri tescil ettirmesine karşı ilk aşamada tescile dayalı korumadan mahrum kalır.
  • Lisans, rehin veya bayilik sözleşmelerine konu edilen marka hakları hukuki geçerliliğini yitirir ve sözleşmesel tazminat sorumlulukları doğabilir.

Süresi kaçırılan markayı üçüncü kişiler hemen tescil ettirebilir mi?

Süresi kaçırılan markayı üçüncü kişilerin hemen tescil ettirmesi mutlak biçimde serbest değildir; önceki hak sahibine kanunla koruyucu bir geçiş süresi tanınmıştır. SMK m. 15/3 gereğince, yenilenmediği için hükümsüz kalan bir markanın tescil başvurusu, önceki sahibinin itirazı üzerine koruma süresinin bitiminden itibaren 2 yıl boyunca reddedilir.

Kanun koyucu bu düzenlemeyle, süresi sehven kaçırılan markaların kötü niyetli üçüncü kişiler tarafından derhal ele geçirilmesini engellemeyi amaçlamıştır. İki yıllık bu koruma kalkanından yararlanabilmek için eski marka sahibinin markasını fiilen kullanıyor olması şarttır. Eğer eski hak sahibi markayı son beş yıl içinde aralıksız biçimde ticari faaliyetinde kullanmamışsa, üçüncü kişilerin tescil başvurusuna karşı bu koruma hükmüne dayanamaz.

Üçüncü bir kişinin bu iki yıllık süreçte aynı veya benzer bir işaret için TÜRKPATENT’e başvurması durumunda kurum başvuruyu kendiliğinden reddetmez. Önceki hak sahibinin yayımlanan başvuruya karşı süresi içinde resmi bülten ilanında itiraz (tescile karşı çıkma talebi) sunması zorunludur. İtiraz sunulmazsa başvuru tescil edilebilir ve eski hak sahibi uzun sürecek bir hükümsüzlük davası açmak zorunda kalır.

Marka yenileme sürecinde yapılan yaygın hatalar nelerdir?

Marka yenileme sürecinde yapılan en yaygın hata, on yıllık koruma başlangıç tarihini tescil belgesinin düzenlendiği tarih sanarak başvuru gününü unutmaktır. Bir diğer kritik yanılgı ise adres veya unvan değişikliklerini TÜRKPATENT siciline bildirmeyip resmi bildirimlerin eski adrese gitmesi nedeniyle sürenin kaçırılmasıdır.

İşletmeler sıklıkla yenileme takvimini kurumsal ajandalarına işlememekte ve tescil belgesini aldıkları günü milat kabul etmektedir. Tescil belgesi başvuru tarihinden bazen bir yıl sonra teslim edildiğinden, bu hesap hatası doğrudan hak düşürücü sürenin kaçırılmasına yol açar. Ayrıca şirketlerin unvan veya nev’i değişikliklerini (örneğin limited şirketten anonim şirkete dönüşüm) marka siciline işletmemesi, hak sahipliği ihtilafları yaratmaktadır.

Süreçte işletmelerin düştüğü diğer başlıca tuzaklar şunlardır:

  • Resmi kurum taklidi yapan yanıltıcı tebligat ve özel mektuplara güvenip harcı yetkisiz şahıslara yatırmak.
  • Cezalı altı aylık sürenin her koşulda mahkemece uzatılabileceği yönündeki asılsız inanca kapılmak.
  • İletişim e-posta adresleri güncellenmediği için vekil veya kurum uyarılarını gözden kaçırmak.

Süresi kaçırılan marka için hangi mahkemede dava açılır?

Süresi kaçırılan ve üçüncü kişilerce haksız tescil edilen markalar için açılacak hükümsüzlük davalarında görevli mahkeme Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir. Bu özel ihtisas mahkemesinin bulunmadığı yargı çevrelerinde ise dava, o yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesi nezdinde fikri mülkiyet sıfatıyla ikame edilir.

Örneğin Antalya yargı çevresinde sınai mülkiyet uyuşmazlıkları müstakil mahkeme bulunmadığından görevli Antalya Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi sıfatıyla karara bağlanır. Davacı, gerçek hak sahipliğine, kötü niyete veya SMK m. 15/3 hükmüne dayanarak tescil edilen yeni markanın hükümsüz kılınmasını ve sicilden silinmesini talep eder.

Dava sürecinde davacının markayı geçmişten bu yana aralıksız kullandığını faturalar, kataloglar, gümrük beyannameleri, reklam harcamaları ve müşteri sözleşmeleriyle ispatlaması gerekir. Mahkeme tescilli hakkı devralan tarafın kötü niyetini tespit ederse tescilin hükümsüzlüğüne karar verir. Ancak bu yargılama süreci hem masraflı hem de uzun sürebileceğinden, zamanında yenileme yapmak her zaman en güvenli yoldur.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir mobilya üreticisi, tescil ettirdiği markasının on yıllık süresini ve ardından gelen altı aylık cezalı ek dönemi takip etmeyerek kaçırır. TÜRKPATENT markayı sicilden terkin eder. Durumu fark eden rakip bir üretici, aynı marka için tescil başvurusunda bulunur. İlk üretici, SMK m. 15/3 kapsamındaki iki yıllık koruma süresi bitmediği için resmi bülten yayınına itiraz eder ve aralıksız kullanım belgelerini sunar. Kurum itirazı haklı bularak rakibin başvurusunu reddeder; ilk üretici de yeni bir tescil başvurusu yaparak haklarını yeniden koruma altına alabilir.

Sıkça sorulan sorular

Yenileme süresi kaçırılan marka için yeniden başvuru yapılabilir mi?

Evet, süresi kaçan markanın sahibi aynı işaret ve aynı sınıflar için her zaman sıfırdan yeni bir marka tescil başvurusu yapabilir. Ancak bu yeni başvurunun koruma başlangıcı eski tarih değil, yeni başvuru günü olur ve aradaki süreçte başkaları başvurmuşsa öncelik hakkı kaybedilebilir.

Tescilsiz kullanılan bir marka süresi bitince tamamen savunmasız mı kalır?

Hayır, marka tescili düşse dahi hak sahibi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerinde yer alan haksız rekabet kurallarına dayanarak işaretini kısmen koruyabilir. Ancak tescilsiz koruma, tescilli markanın sağladığı mutlak tekel hakkına ve resmi tedbirlere kıyasla mahkemelerde çok daha zor ispatlanır.

Cezalı yenileme ücreti ne kadardır?

Resmi tarife cetveline bağlıdır; cezalı yenileme bedeli standart yenileme ücretinin yaklaşık iki katı tutarında olup her takvim yılı başında TÜRKPATENT tarafından yeniden belirlenir. Kesin ve güncel maliyet kalemleri işlem günündeki resmi harç tarifesi incelenerek doğrudan kurum sisteminden öğrenilmelidir.

Yenilenmeyen marka kaç yıl sonra herkes tarafından serbestçe alınabilir?

İki yıldır; SMK m. 15/3 gereğince eski sahibin iki yıllık itiraz hakkı süresi dolduktan sonra işaret, önceki sahibin kullanım engeline takılmaksızın üçüncü kişilerce serbestçe tescil ettirilebilir. Bu sürenin ardından eski hak sahibi yalnızca genel hükümlere ve ağır kötü niyet iddialarına dayanabilir.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
  • 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.

İlgili konular