Pazar yerlerinde sahte ürün satan satıcıya karşı izlenecek yol; öncelikle noter onaylı sistemlerle delil tespiti yaptırmak, ardından pazar yeri sağlayıcısına bildirimde bulunarak ürün ilanını yayından kaldırtmak ve eş zamanlı olarak adli mercilere başvurmaktır. Fikri mülkiyet hakkı ihlal edilen marka veya hak sahipleri, Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde suç duyurusunda bulunabileceği gibi hukuk mahkemelerinde ihtiyati tedbir ve tazminat talepli davalar ikame edebilir. Pazar yerlerinde sahte ürün satışı; tescilli markanın itibarını zedelemenin yanı sıra tüketiciyi aldatan ve ticari dürüstlük kurallarını çiğneyen ağır bir ihlaldir.

Pazar yerlerinde sahte ürün satışı hangi hakları ihlal eder?

Pazar yerlerinde sahte ürün satışı, tescilli marka hakkını, haksız rekabet hükümlerini ve tüketici haklarını doğrudan ihlal eder. Bu eylem, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) kapsamında tescilli marka veya tasarım hakkına açık bir tecavüz niteliğindedir. Aynı zamanda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine göre dürüstlük kuralına aykırı, rakipleri veya müşterileri aldatıcı bir fiil teşkil ettiğinden haksız rekabet doğurur.

Marka hakkına tecavüz, SMK m. 29 uyarınca tescilli bir markanın izinsiz biçimde aynı ya da ayırt edilemeyecek derecede benzer mal ve hizmetlerde ticari amaçla kullanılmasıdır. Pazar yerlerinde yaygın biçimde görülen taklit kozmetik, hazır giyim, yedek parça ve elektronik aksam satışları bu kapsamda değerlendirilir. Sahte ürün satışı gerçekleştiren satıcı, hem marka sahibinin inhisari yani tekel niteliğindeki inhisari kullanım hakkını çiğner hem de tescilli işaretin piyasadaki ayırt ediciliğini zayıflatır.

Sahte ürün satışında ilk hukuki adım ne olmalıdır?

Sahte ürün satışında atılması gereken ilk hukuki adım, satıcı listelemeyi kaldırmadan veya stok bilgilerini değiştirmeden önce geçerli bir delil tespiti yapmaktır. İnternet üzerindeki içerikler saniyeler içinde silinebildiği veya değiştirilebildiği için delillerin mevzuata uygun şekilde güvenceye alınması yargılama sürecinin temelini oluşturur.

Hak sahiplerinin delil toplama aşamasında izlemesi gereken temel basamaklar şunlardır:

  1. Ürün ilanının URL bağlantısı, satıcı unvanı, MERSİS numarası veya vergi kimlik bilgileri eksiksiz kaydedilmelidir.
  2. Türkiye Noterler Birliğinin e-tespit sistemi üzerinden ilgili web sayfalarının zaman damgalı ekran görüntüleri onaylatılmalıdır.
  3. İhlal şüphesi taşıyan üründen faturalı deneme siparişi verilmeli; kargo teslim tutanakları, koli üstü etiketler, fatura ve gelen fiziki ürün delil olarak muhafaza edilmelidir.
  4. Gerektiğinde mahkeme kanalıyla bilirkişi marifetiyle yerinde delil tespiti yaptırılmalıdır.

Pazar yeri sağlayıcısının sahte ürün satışındaki hukuki sorumluluğu nedir?

Pazar yeri sağlayıcısı, platformda satışa sunulan ürünlerin hukuka aykırı olup olmadığını kendiliğinden araştırmakla yükümlü olmasa da usulüne uygun ihlal bildirimi yapıldığı andan itibaren içeriği kaldırmakla mükelleftir. 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (ETK) çerçevesinde aracı hizmet sağlayıcılar kural olarak satıcıların sunduğu içerikten doğrudan sorumlu tutulmaz. Ancak platform sağlayıcı, hukuka aykırı bir içeriğin varlığından haberdar edildiği anda ilanı derhal yayından kaldırmak zorundadır.

Uygulamada uyar-kaldır sistemi olarak bilinen bu mekanizmada, hak sahibi veya vekili ilgili pazar yerinin fikri mülkiyet ihlal bildirim portalı üzerinden ya da noter kanalıyla ihtarname gönderir. Yapılan ihtarda marka tescil belgesi, ihlali gösteren deliller ve sahte ürünün listeleme adresi açıkça sunulur. Pazar yeri kendisine ulaşan bildirim üzerine hukuka aykırı ilanı makul bir süre içinde kaldırmazsa, satıcı ile birlikte müteselsilen tazminat sorumluluğu altına girer.

Taklit ürün satan satıcıya karşı hangi davalar açılabilir?

Taklit ürün satan satıcıya karşı hem fikri mülkiyet mahkemelerinde özel hukuk davaları hem de Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde suç duyurusunda bulunularak ceza davaları açılabilir. Hak sahipleri amaçlarına göre bu iki yargı yolunu birbirinden bağımsız veya eş zamanlı olarak işletebilir.

Hukuk mahkemelerinde açılabilecek temel dava türleri şunlardır:

  • Tecavüzün tespiti ve men’i davası: Sahte ürün satışının marka hakkına tecavüz oluşturduğunun tespiti ve devam eden fiilin sonlandırılması talep edilir.
  • Tecavüzün ref’i davası: İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla sahte ürünlere, ambalajlara, üretimde kullanılan araçlara el konulması ve bunların imhası istenir.
  • Maddi ve manevi tazminat davası: Hak sahibi, ihlal sebebiyle uğradığı fiili zararı ve SMK m. 151 kapsamında yoksun kalınan kazancını (ihlal edenin elde ettiği net kâr veya lisans bedeli esas alınarak) talep edebilir. Markanın ticari itibarının sarsılması nedeniyle ayrıca manevi tazminat istenir.
  • İhtiyati tedbir talebi: Yargılama boyunca zararın büyümesini engellemek adına ürünlerin gümrükten geçişinin, depolardan çıkışının veya platformda satılmasının durdurulması yönünde acil tedbir kararı alınabilir.

Cezai boyutta ise SMK m. 30 uyarınca, başkasına ait marka hakkına iktibas veya iltibas suretiyle tecavüz ederek mal üreten veya hizmet sunan, satışa arz eden veya satan kişi hakkında bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yirmi bin güne kadar adli para cezası yaptırımı düzenlenmiştir. Bu suçun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olup hak sahibinin faili ve fiili öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde şikâyette bulunması gerekir.

Pazar yerlerinde sahte ürün satan satıcıya karşı izlenecek yol için somut bir uyuşmazlık senaryosu

Bir e-ticaret satıcısı, tescilli markasına ait patentli mutfak robotunun popüler bir pazar yerinde kendi liste fiyatının çok altında satışa sunulduğunu fark eder. Hak sahibi, ilanı gördüğü anda satıcıya doğrudan yazmak yerine, noter e-tespit sistemi üzerinden satıcının mağaza sayfasını ve ürün URL bağlantısını derhal kayıt altına alır. Ardından farklı bir hesap üzerinden faturalı sipariş vererek fiziki ürünü teslim alır ve teknik incelemede plastik aksamın standart dışı olduğunu, barkodun tahrif edildiğini belgeler.

Hak sahibi, elde ettiği delillerle birlikte pazar yeri sağlayıcısına noter kanalıyla noter ihtarnamesi göndererek ilanın kaldırılmasını ister ve pazar yeri ilanı sistemden çeker. Eş zamanlı olarak yetkili mahkemeden ihtiyati tedbir kararı alan marka sahibi, savcılık şikâyetiyle birlikte güvenlik güçleri eşliğinde satıcının tespit edilen deposundaki taklit ürünlerin toplatılmasını sağlar. Son aşamada açılan maddi ve manevi tazminat davası neticesinde, satıcının haksız kazancı bilirkişi raporlarıyla hesaplatılarak tahsil edilir ve sahte ürünlerin tamamı imha edilir.

Delil toplarken ve hukuki başvuru yaparken en sık yapılan hatalar nelerdir?

Delil toplarken yapılan en yaygın hata, satıcı mağazaya doğrudan mesaj atarak ürünün sahte olduğunu belirtmek ve ilanın kaldırılmasını talep etmektir. Satıcı bu durumda derhal listelemeyi silmekte, mağaza adını değiştirmekte ve stokları gizleyerek hukuki delilleri yok etmektedir. Resmi nitelik taşımayan alelade ekran görüntüleri mahkemelerce tek başına kesin delil olarak kabul edilmediğinden, ispat yükü hak sahibinin aleyhine sonuç doğurabilmektedir.

Süreçte karşılaşılan diğer kritik usul hataları şunlardır:

  • Şikâyet süresinin kaçırılması: SMK m. 30 kapsamındaki suç duyurularında altı aylık hak düşürücü sürenin geçirilmesi kovuşturma imkânını ortadan kaldırır.
  • Yanlış mahkemede dava ikame edilmesi: Fikri ve sınai haklara ilişkin davalar uzman mahkeme niteliğindeki Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemelerinde açılmalıdır; bu mahkemenin kurulmadığı yargı çevrelerinde ise genel Asliye Hukuk Mahkemeleri bu sıfatla davaya bakar. Örneğin Antalya yargı sınırları içerisinde yürütülecek hukuki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Antalya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesidir.
  • Bildirimde eksik evrak sunulması: Pazar yeri bildirimlerinde marka tescil belgesi, yetki belgesi veya somut ihlal kanıtları sunulmadığında bildirimler aracı hizmet sağlayıcılar tarafından işleme alınmamaktadır.
  • Dava masraflarının ve teminatların göz ardı edilmesi: İhtiyati tedbir taleplerinde mahkemece takdir edilecek teminat bedelleri ile maktu ve nispi harç miktarları her yıl güncellenmektedir; başvurudan önce güncel harç ve tarife tebliğleri kontrol edilmelidir.

Pazar yerlerinde fikri mülkiyet haklarının korunması, teknik tespitler ile hukuki mekanizmaların senkronize biçimde yürütülmesini zorunlu kılar. Tescilli markaya yönelik saldırının ilk anından itibaren doğru adımların atılması, telafisi güç ticari zararların önüne geçilmesinde tayin edici role sahiptir. Bu süreçte hak kaybına uğramamak adına usul kurallarına tam uyum sağlanmalı; nitekim Av. Arb. Billur Güler Aslım tarafından da ifade edildiği üzere, dijital ortamdaki marka tecavüzlerinde gecikmeksizin yapılan noter onaylı tespitler yargılama neticesini belirleyen en temel unsurdur. Tescilli hakların etkin şekilde korunabilmesi; hızlı tedbir refleksleri, sistemli ihtar süreçleri ve yetkili yargı mercileri önünde açılacak kapsamlı tazminat davaları ile güvence altına alınabilir.

İlgili konular