Patent başvurusu, Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde elektronik ortamda hazırlanan tarifname takımı ve başvuru formuyla yapılır; tescil süreci itiraz veya eksiklik olmamasına bağlı olarak ortalama 1,5 ila 3 yıl arasında tamamlanır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca yürütülen bu süreç, buluş sahibine başvuru tarihinden itibaren 20 yıllık inhisari (tekel niteliğinde) koruma sağlar.
Patent nedir ve kimler başvuru yapabilir?
Patent, teknolojinin her alanındaki buluşlara verilen ve sahibine buluş konusu ürünü veya usulü belirli süre üretme, satma veya ithal etme yetkisi tanıyan resmi tescil belgesidir. Gerçek kişiler, tüzel kişiler veya birden fazla hak sahibi ortaklaşa olarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde patent başvurusunda bulunma hakkına sahiptir.
Buluşun patent ile korunabilmesi için belirli yasal şartları taşıması gerekir. SMK m. 82 uyarınca bir buluşun patentlenebilmesi için dünya çapında yenilik taşıması, buluş basamağı (tekniğin bilinen durumunu aşan yaratıcı nitelik) içermesi ve sanayiye uygulanabilir olması şarttır. Keşifler, bilimsel teoriler, matematiksel yöntemler, zihni faaliyetlere ilişkin planlar ve bilgisayar programlarının kendisi patent korumasının kapsamı dışındadır.
Patent hakkı kural olarak buluş yapana veya onun haleflerine aittir. Çalışanların bir işletmede görevlerini yürütürken veya işletmenin deneyim ve olanaklarından yararlanarak ortaya koydukları hizmet buluşlarında ise hak sahipliği kanunda özel bildirim ve bedel prosedürlerine bağlanmıştır. Antalya ve çevresinde faaliyet gösteren tarım, turizm teknolojileri veya imalat işletmeleri, çalışanlarının geliştirdiği buluşlarda mevzuata uygun hak devir süreçlerini gözetmelidir.
Patent başvurusu için hangi belgeler gereklidir?
Patent başvurusu için gerekli belgeler, buluşun tüm teknik detaylarını açıklayan tarifname takımı ile resmi kimlik ve başvuru bilgilerini içeren formdan oluşur. Belgelerin eksiksiz hazırlanması, tescil sürecinin şekli eksiklik nedeniyle uzamasını ve telafisi güç hak kayıplarını engeller.
Başvuru dosyasında yer alması zorunlu evrak şunlardır:
- Başvuru formu: Buluş sahibinin ve varsa vekilin açık kimlik ile iletişim bilgilerini içerir.
- Tarifname: Buluş konusunun tekniğin bilinen durumunu aşan yönlerini, alanında uzman bir kişinin uygulayabileceği açıklıkta detaylandıran metindir.
- İstemler: Patentle korunması talep edilen teknik unsurların sınırlarını yasal olarak belirleyen en kritik kısımdır.
- Resimler: Tarifnamede ve istemlerde atıf yapılan teknik çizimler ve şemalar.
- Özet: Buluşun teknik amacını kısaca açıklayan tanıtıcı metin.
- Başvuru harcı: Güncel tarife üzerinden ödenen başvuru bedeline ilişkin makbuz.
İstemlerin (koruma kapsamını belirleyen hukuki taleplerin) hatalı yazılması, buluş tescil edilse dahi üçüncü kişilerin ihlallerine karşı koruma sağlayamamasına yol açar. Bu nedenle tarifname takımının teknik ve hukuki terminolojiye tam uyumla kaleme alınması zorunludur.
Patent başvuru süreci hangi aşamalardan oluşur?
Patent başvuru süreci, evrakın Türk Patent ve Marka Kurumu sistemine yüklenmesiyle başlayan, şekli inceleme, araştırma raporu, yayın, inceleme raporu ve tescil kararı basamaklarını içeren sıralı idari işlemler bütünüdür. Bu adımların her birinde kanuni sürelere ve usul kurallarına tam riayet edilmesi şarttır.
Süreç temel olarak şu aşamalardan meydana gelir:
- Şekli inceleme: Kurum, başvurunun zorunlu unsurları içerip içermediğini ve harcın yatırılıp yatırılmadığını denetler; eksiklik varsa tamamlanması için süre verir.
- Araştırma talebi ve raporu: Başvuru sahibi, başvuruyla birlikte veya şekli bildirimi izleyen kanuni süre içinde araştırma talebinde bulunur; Kurum dünya çapında tekniğin bilinen durumunu tarayarak rapor tanzim eder.
- Bültende yayın: Başvuru ve araştırma raporu, başvuru tarihinden itibaren 18 ayın dolmasıyla veya erken yayın talebi varsa daha önce Resmi Patent Bülteni’nde kamuya açılır.
- Üçüncü kişilerin görüşleri: Yayından itibaren 3 ay içinde üçüncü kişiler buluşun patentlenebilirliğine ilişkin görüş bildirebilir.
- İnceleme talebi ve raporu: Araştırma raporu sonrasında inceleme talep edilir; Kurum buluşun yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerini esastan değerlendirir.
- Belge düzenleme: İnceleme raporu olumlu sonuçlanırsa tescil kararı verilir ve patent tescil belgesi düzenlenir.
Patent tescil süreci ne kadar sürer?
Patent tescil süreci, başvuru tarihinden itibaren ortalama 1,5 yıl ile 3 yıl arasında devam eder. Sürenin uzunluğu; araştırma ve inceleme taleplerinin yapıldığı tarihe, Kurumun iş yüküne ve üçüncü kişilerin itiraz veya görüş bildirip bildirmediğine bağlı olarak değişir.
Süreci doğrudan etkileyen temel faktör araştırma ve inceleme taleplerinin bekletilmeden yapılmasıdır. Başvuru sahibi, başvuru anında eş zamanlı olarak araştırma talebinde bulunursa ve 18 aylık resmi yayın süresini beklemeden erken yayın talep ederse işlem takvimi önemli ölçüde kısalabilir. İnceleme aşamasında Kurum uzmanı olumsuz bir rapor düzenlerse veya tarifnamenin değiştirilmesini talep ederse, verilecek cevaplar ve yapılacak ek incelemeler sürece 6 ila 12 ay ekleyebilir.
Başvuru yapıldığı andan itibaren buluş için rüçhan hakkı (öncelik hakkı) doğar. Bu sayede süreç 3 yıl sürse dahi nihai tescil, başvuru tarihinden itibaren koruma sağlar. Başvuru sahibi, belgenin onaylanmasını beklemeden başvuru numarasını ürünlerinde ve ticari faaliyetlerinde yasal güvenceyle kullanabilir.
Patent başvurusunda sık yapılan hatalar nelerdir?
Patent başvurusunda sık yapılan hatalar, buluşun tescil kabiliyetini tamamen ortadan kaldıran veya tescil sonrasında hukuki korumayı etkisiz kılan usul ve teknik eksikliklerdir. Bu hatalar çoğunlukla tescil öncesinde yapılan erken açıklamalar veya hatalı dokümantasyon sebebiyle ortaya çıkar.
Uygulamada en sık rastlanan hatalar şunlardır:
- Erken kamuya açıklama: Başvuru öncesinde ürünün fuarda sergilenmesi, makalede yayımlanması veya sosyal medyada paylaşılması mutlak yenilik kriterini zedeler. Kanunun tanıdığı hoşgörü süresi istisnası bulunmadığı durumlarda bu açıklama tescili engeller.
- Yetersiz istem yazımı: İstemlerin buluşu gereğinden dar veya gereğinden geniş tarif etmesi, korumanın taklitçiler tarafından kolayca aşılmasına yol açar.
- Yıllık ücretlerin takipsizliği: Başvuru tarihinden itibaren her yıl ödenmesi gereken yıllık sicil kayıt ve koruma ücretlerinin aksatılması, patent hakkının sona ermesine neden olur.
- Görevli mahkemenin yanlış belirlenmesi: Tescil sürecinde veya sonrasında doğan uyuşmazlıklarda genel mahkemelere başvurulması usuli gecikmelere sebebiyet verir. Örneğin Antalya’da patent hakkı ihlallerine ve tescil iptallerine ilişkin davalarda yetkili merci Antalya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’dir.
Faydalı model ile patent arasındaki farklar nelerdir?
Faydalı model ile patent arasındaki farklar; koruma süresi, aranan tescil kriterleri ve başvuru sürecinin maliyet ile zaman bakımından kapsamından kaynaklanır. Her iki sınai mülkiyet hakkı da yenilikçi teknik çözümleri korumakla birlikte farklı koruma rejimlerine tabidir.
Patent korumasında yenilik, buluş basamağı ve sanayiye uygulanabilirlik şartlarının üçü birden aranırken; faydalı model tescilinde buluş basamağı kriteri aranmaz. Bu kapsamda dünya çapında yeni olan ve sanayiye uygulanabilen teknik geliştirmeler faydalı model ile korunabilir. Kimyasal maddeler, biyoteknolojik buluşlar ile usuller ve bu usuller sonucu elde edilen ürünler kanun gereği faydalı model koruması dışında bırakılmıştır.
Süre ve koruma gücü bakımından da belirgin ayrımlar mevcuttur:
- Koruma süresi: İncelemeli patent başvurusu sonucunda verilen koruma süresi başvuru tarihinden itibaren 20 yıldır ve uzatılamaz; faydalı model koruma süresi ise başvuru tarihinden itibaren 10 yıldır.
- Süreç maliyeti ve hız: Faydalı model tescilinde esaslı inceleme aşaması bulunmadığı için süreç patente kıyasla daha kısa sürede (ortalama 1 ila 1,5 yıl) neticelenir.
- Koruma derinliği: Yüksek Ar-Ge yatırımı ve teknik sıçrama içeren buluşlar için 20 yıllık patent koruması tercih edilirken; mevcut ürünlerdeki pratik geliştirmeler ve küçük inovasyonlar için faydalı model belgesi daha hızlı koruma sağlar.
Varsayımsal örnek
Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir tarım aletleri üreticisi, seralarda sulama verimliliğini artıran yeni bir vana mekanizması geliştirir. Üretici, ürünü piyasaya sunmadan önce teknik çizimlerini tamamlayarak Türk Patent ve Marka Kurumu nezdinde patent başvurusunda bulunur ve eş zamanlı olarak araştırma raporu talep eder. Şekli inceleme tamamlandıktan sonra yayımlanan araştırma raporunda buluşun yeni olduğu tespit edilir. Yayım sürecinde üçüncü kişilerden itiraz gelmemesi üzerine inceleme raporu aşamasına geçilir. Olumlu inceleme raporunun ardından patent tescil belgesi tanzim edilir. Üretici, üçüncü kişilerin bu mekanizmayı izinsiz üretmesi halinde tecavüzün menini ve maddi-manevi tazminat talep edebilir.
Sıkça sorulan sorular
Patent koruma süresi kaç yıldır ve bu süre uzatılabilir mi?
Yirmi yıldır; bu süre patent başvurusunun Kuruma yapıldığı tarihten itibaren işlemeye başlar. Kanunen belirlenen yirmi yıllık koruma süresinin sona ermesiyle birlikte buluş kamuya mal olur ve bu sürenin herhangi bir yolla uzatılması veya yenilenmesi hukuken mümkün değildir.
Patent tescili yapılmazsa buluş üzerinde hak iddia edilebilir mi?
Hayır; kural olarak tescilsiz buluşlar patent hukukunun sağladığı özel inhisari haklardan yararlanamaz. Bu durumlarda hak sahibi yalnızca şartları varsa Türk Ticaret Kanunu’nun haksız rekabet hükümlerine dayanabilir; ancak bu koruma patent tescilinin sağladığı mutlak hak korumasını sağlamaz.
Patent başvurusu masrafları neleri kapsar ve sabit midir?
Başvuru harcı, araştırma talebi ücreti, inceleme talebi ücreti ve yıllık sicil kayıt bedellerinden oluşur. Bu masraf kalemleri Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellendiğinden, başvuru tarihindeki güncel resmi tarifenin kontrol edilmesi gerekir.
Başvuru süreci devam ederken buluş ticari olarak kullanılabilir mi?
Evet; başvuru sahibine başvuru tarihinden itibaren geçici bir koruma hakkı tanınır. Başvuru bültende yayımlandıktan sonra üçüncü kişilerin buluşu izinsiz kullanması durumunda, ileride tescil kesinleştiğinde geriye dönük olarak tazminat ve hak ihlali yaptırımları talep edilebilir.
Kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.



