6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK) uyarınca tescilli bir marka üzerinde rehin tesis edilmesi ve icra yoluyla haciz konulması hukuken mümkündür. Marka, işletmeden bağımsız ekonomik değere sahip malvarlığı unsuru olduğundan borçlunun diğer malvarlıkları gibi cebri icraya ve teminata konu edilebilir. Bu işlemler Türk Patent ve Marka Kurumu siciline tescil edilerek geçerlilik kazanır.

Marka haczi nasıl gerçekleştirilir?

Marka haczi, alacaklının talebi üzerine yetkili icra dairesi tarafından icra takip dosyası kapsamında alınan haciz kararıyla gerçekleştirilir. İcra müdürlüğü, borçlu adına tescilli markanın haczedildiğini Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) siciline işlenmek üzere kuruma resmi müzekkere ile bildirir. Kurum siciline işlenen haciz şerhi ile işlem üçüncü kişilere karşı hüküm ifade eder.

İcra dairesi, borçlu adına kayıtlı marka sicil bilgilerini inceleyerek tescil kayıtlarına doğrudan haciz bildirimi gönderir. Haczin bağlayıcılık kazanması için bildirimin TÜRKPATENT siciline ulaşması ve tescil edilmesi zorunludur. Sicile kaydedilmeyen haciz, iyi niyetli üçüncü kişilerin sonradan iktisap ettiği haklara karşı ileri sürülemez.

Haciz şerhi işlendikten sonra borçlunun markayı devretmesi, marka hakkından feragat etmesi veya markayı değersizleştirecek hukuki tasarruflarda bulunması engellenir. İcra müdürlüğü ayrıca borçluya haciz tebligatı göndererek markanın haczedildiğini ve tasarruf yetkisinin kısıtlandığını bildirir.

Marka üzerinde rehin hakkı nasıl kurulur?

Marka üzerinde rehin hakkı, marka sahibi ile alacaklı arasında yazılı bir rehin sözleşmesi akdedilmesi ve bu sözleşmenin sicile tescil edilmesiyle kurulur. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında markanın işletmeden bağımsız rehnedilebilmesi için rehin sözleşmesinin yazılı şekilde yapılması geçerlilik şartıdır. Rehnin üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilmesi ise tescil şartına bağlıdır.

Marka rehni iki farklı usulle tesis edilebilir. İlk yöntem, SMK m. 148 uyarınca bağımsız marka rehin sözleşmesi düzenlenmesidir. İkinci yöntem ise 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu kapsamında Rehinli Taşınır Sicili üzerinden rehin kurulmasıdır.

Rehin sürecinde şu işlem basamakları izlenir:

  1. Markanın tescil numarası ve teminat miktarını içeren yazılı rehin sözleşmesi hazırlanır.
  2. Tarafların imzaları noter tarafından onaylanarak hukuki güvenlik sağlanır.
  3. TÜRKPATENT nezdinde rehin tescil başvurusu yapılarak güncel tarife üzerinden harç ödenir.

Haczedilen veya rehinli marka paraya nasıl çevrilir?

Haczedilen veya rehinli marka, borçlu tarafından borcun ödenmemesi halinde icra dairesi aracılığıyla açık artırma usulüyle satılarak paraya çevrilir. 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) kurallarına tabi olan bu satış, taşınır malların satış usulüne göre yürütülür. Satıştan elde edilen bedelden icra ve takip giderleri düşüldükten sonra kalan tutar alacaklıya ödenir.

Satış sürecinde icra dairesi uzman bilirkişi heyeti görevlendirerek markanın kıymet takdirini (değer tespitini) yaptırır. Bilirkişiler; markanın bilinirliği, tescilli olduğu sınıflar, pazar payı ve ticari cirosunu inceleyerek muhammen bedel (asgari tahmini değer) belirler. Tarafların bu bedele icra mahkemesinde itiraz hakkı saklıdır.

Değerleme kesinleştikten sonra elektronik satış portalında açık artırma açılır. İhale bedeli ödendiğinde icra dairesi markanın yeni malik adına tescil edilmesi için TÜRKPATENT kurumuna bildirimde bulunur.

Markanın haczedilmesi veya rehnedilmesi lisans haklarını nasıl etkiler?

Markanın haczedilmesi veya rehnedilmesi, haciz ya da rehinden önce usulüne uygun şekilde sicile tescil edilmiş lisans sözleşmelerini doğrudan sona erdirmez. Önceden tescil edilmiş inhisari (tekel niteliğinde) veya inhisari olmayan lisans hakları, markayı sonradan haczeden alacaklıya ve cebri icra yoluyla satın alan yeni malike karşı geçerliliğini korur.

Lisans sahiplerinin korunabilmesi için lisansın TÜRKPATENT siciline tescil edilmiş olması şarttır. Sicile tescil edilmemiş lisans hakları, markayı haczeden veya rehin yoluyla devralan iyi niyetli kişilere karşı ileri sürülemez.

Rehinli ve hacizli markada lisans ilişkileri şu kurallara tabidir:

  • Rehin sözleşmesinde yasaklayıcı hüküm yoksa marka sahibi başkalarına lisans vermeyi sürdürebilir.
  • Markanın ekonomik değerini kasten düşüren lisans işlemleri rehinli alacaklının itirazıyla iptal edilebilir.
  • İcra haczi sonrası alacaklıları zarara uğratma kastıyla verilen lisanslar hakkında tasarrufun iptali davası açılabilir.

Marka haczi ve rehninde uyuşmazlıklar hangi mahkemede çözülür?

Marka haczi ve rehnine ilişkin uyuşmazlıklarda görevli mahkeme, uyuşmazlığın niteliğine göre icra mahkemeleri veya fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleridir. İcra takibinin şekline, kıymet takdirine veya ihalenin feshine yönelik itirazlar icra mahkemesinde görülürken; marka hakkının özüne, rehin sözleşmesinin geçersizliğine veya sicil terkinine dair davalar fikri ve sınai haklar mahkemesinde açılır.

Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarında yetkili mahkemenin doğru tayini davanın usulden reddini önler. Müstakil fikri ve sınai haklar hukuk mahkemesinin kurulu olmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri bu sıfatla yargılama yapar. Örneğin Antalya yargı çevresindeki marka hükümsüzlüğü, rehnin iptali veya sicil düzeltme davalarında Antalya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi yetkilidir.

Takip işlemlerinden kaynaklanan şikayet ve kıymet takdirine itiraz davalarında ise icra dairesinin bulunduğu yer icra mahkemesi görevlidir. Örneğin Antalya İcra Daireleri nezdindeki takip dosyalarında itiraz mercii Antalya İcra Hukuk Mahkemesi olarak belirlenmiştir.

Marka haczi ve rehninde sık yapılan hatalar nelerdir?

Marka haczi ve rehninde en sık yapılan hata, işlemlerin Türk Patent ve Marka Kurumu siciline tescil ettirilmesinin ihmal edilmesidir. Rehin sözleşmesi noter huzurunda akdedilse veya icra dairesince haciz kararı alınsa dahi, sicile şerh düşülmediği sürece üçüncü kişilerin iyi niyetle edindikleri haklar korunur ve alacaklı teminatsız kalma riskiyle karşılaşır.

Tarafların hak kaybına uğramasına neden olan başlıca hatalar şunlardır:

  • Tescil durumunu doğrulamamak: Yalnızca başvuru aşamasındaki veya süresi dolmuş markaların işlem konusu yapılması hukuki koruma sağlamaz.
  • Yenileme süresini kaçırmak: On yıllık koruma süresi biten markalarda yenileme harcının yatırılmaması markanın düşmesine yol açar; alacaklı bu süreyi bizzat takip etmelidir.
  • Hatalı kıymet takdiri: Markanın soyut değeri uzman bilirkişilerce belirlenmediğinde satış sürüncemede kalır veya değerinin altında elden çıkar.
  • İltibas riskini takip etmemek: Marka tescili sonrasında benzer başvurulara itiraz edilmeyerek markanın ayırt ediciliğinin ve ticari değerinin aşınmasına göz yumulması teminatı zayıflatır.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir işletme, bankadan temin ettiği kredinin teminatı olarak tescilli markası üzerinde rehin tesis eder. Taraflar noter onaylı rehin sözleşmesi imzalayarak işlemi TÜRKPATENT siciline kaydettirir. Borcun vadesinde ödenmemesi üzerine rehnin paraya çevrilmesi yoluyla icra takibi başlatılır. İcra dairesince atanan bilirkişiler markanın bilanço verilerini ve bilinirliğini inceleyerek muhammen bedel belirler. Elektronik ortamda düzenlenen açık artırmada marka en yüksek bedeli teklif eden üçüncü kişiye satılır. Elde edilen hasılattan icra harçları ile kredi borcu kapatılır ve markanın yeni malik adına tesciliyle süreç tamamlanır.

Sıkça sorulan sorular

Tescilsiz bir marka üzerinde rehin veya haciz uygulanabilir mi?

Hayır, uygulanamaz; rehin ve icra haczi işlemlerine yalnızca Türk Patent ve Marka Kurumu siciline tescil edilmiş markalar konu olabilir. Sicile kaydı bulunmayan işaretler ayni hak veya icrai haciz kabiliyetine sahip olmadığından, bu işaretler üzerinde resmi haciz şerhi veya rehin kaydı oluşturulamaz.

Marka koruma süresinin dolması haciz veya rehin hakkını nasıl etkiler?

Marka hakkı düşer; 10 yıllık koruma süresi dolduğunda yenileme yapılmazsa marka sicilden terkin edilir. Hak sona erdiğinde rehin ve haciz de hükümsüz kalacağından, alacaklının kanuni sürede yenileme harcını ödeyerek marka korumasını devam ettirme yetkisi mevcuttur.

Haczedilen markanın unvan ve tabela olarak borçlu tarafından kullanımına devam edilebilir mi?

Evet, devam edilebilir; marka haczedilmiş olsa dahi cebri icra satışı tamamlanıp mülkiyet yeni alıcıya devredilene kadar borçlu markayı işletmesinde kullanabilir. Ancak borçlu, markanın itibarını, bilinirliğini veya ekonomik değerini zedeleyecek kötü niyetli fiillerden kaçınmak zorundadır.

Rehinli bir markanın başkasına devredilmesi mümkün müdür?

Evet, mümkündür; ancak rehin hakkı sicile işlenmiş olduğundan marka mülkiyeti mevcut rehin yükümlülüğüyle birlikte el değiştirir. Yeni alıcı rehin şerhini bilerek markayı iktisap ettiğinden, asıl borç ödenmediği takdirde markanın icra yoluyla satılması riskine katlanmak durumunda kalır.

Kaynaklar

  • 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu
  • 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu
  • 6750 sayılı Ticari İşlemlerde Taşınır Rehni Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.