Anlaşmalı boşanma protokolü, evlilik birliğini sonlandırmak isteyen eşlerin boşanmanın tüm mali ve hukuki sonuçları üzerinde tam bir uzlaşmaya vardıklarını gösteren ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 166/3 uyarınca mahkemeye sunulan yazılı resmi metindir. Eşlerin hazırladığı bu mutabakat metni, hâkim tarafından bizzat onaylanmadıkça geçerlilik kazanmaz. Eşlerin duruşmada hazır bulunarak iradelerini sözlü teyit etmeleri şarttır.

Anlaşmalı boşanma protokolü nedir ve hangi kanuni şartlara bağlıdır?

Anlaşmalı boşanma protokolü, boşanmanın mali sonuçları ile müşterek çocukların durumunu düzenleyen ve dava dilekçesinin eki niteliğinde olan yazılı bir sözleşmedir. Bu metnin hukuken hüküm doğurabilmesi için tarafların evlilik birliğinin resmi nikâh tarihinden itibaren en az 1 yıl sürmüş olması ve metnin mahkeme hâkimi tarafından tasdik edilmesi (onaylanması) yasal zorunluluktur.

Evlilik süresi 1 yılı doldurmamış eşler, TMK hükümleri uyarınca anlaşmalı boşanma yoluna başvuramazlar. Bu durumda tarafların çekişmeli dava açması gerekir. Protokolün geçerliliği için her iki tarafın ya da taraflardan birinin açtığı davayı diğer eşin kabul etmesi veya tarafların mahkemeye birlikte başvurması zorunludur. Metin üzerinde eşlerin ıslak imzalarının bulunması esastır.

Hâkim, tarafların ve çocukların menfaatlerini göz önünde tutarak protokol hükümlerinde uygun gördüğü değişiklikleri yapabilir. Taraflar hâkimin önerdiği bu değişiklikleri kabul ettikleri takdirde boşanma kararı verilir; taraflardan birinin değişikliği kabul etmemesi durumunda ise dava çekişmeli boşanma yargılamasına dönüşür.

Anlaşmalı boşanma protokolünde velayet ve kişisel ilişki nasıl düzenlenir?

Anlaşmalı boşanma protokolünde velayet, ergin olmayan (18 yaşını doldurmamış) ortak çocukların bakım, gözetim ve hukuki temsil yetkisinin hangi eşe bırakılacağının net bir şekilde belirtilmesiyle düzenlenir. Anne ve babanın çocukla geçireceği günler, dini ve milli bayramlar, sömestir ile yaz tatilleri protokol metninde tereddüde yer bırakmayacak tarihlerle belirlenmelidir.

Velayet kamu düzenine ilişkin bir konudur; bu sebeple hâkim, eşler anlaşmış olsa bile çocuğun üstün yararını zedeleyen hiçbir düzenlemeyi onaylamaz. Protokolde velayet hakkı kendisine bırakılmayan eş ile çocuk arasında kurulacak kişisel ilişki takvimi gün, saat ve periyot olarak açıkça yazılmalıdır. Muğlak bırakılan ifadeler kararın icra aşamasında uyuşmazlıklara yol açar.

Çocuğun eğitim giderleri, sosyal faaliyetleri, sağlık harcamaları ve rutin yaşam masrafları için diğer eş tarafından ödenecek iştirak nafakası (çocuğun bakım ve korunma giderlerine katılım payı) protokolde rakamsal olarak netleştirilmelidir. Parasal tutarların her yıl hangi oranda artırılacağı da metne eklenmelidir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka ve maddi manevi tazminat nasıl yazılır?

Anlaşmalı boşanma protokolünde nafaka ve tazminat hükümleri, tarafların ekonomik güçleri doğrultusunda belirledikleri ödeme kalemlerini, tutarlarını, ödeme vadelerini ve banka hesap bilgilerini eksiksiz içerecek biçimde kaleme alınır. Taraflar, yoksulluk nafakası veya tazminat talep etmiyorlarsa bu haktan feragat ettiklerini (vazgeçtiklerini) açık bir ifadeyle protokole yazdırmak zorundadır.

Mali talepler düzenlenirken şu temel unsurlara dikkat edilir:

  • Yoksulluk nafakası: Boşanma sebebiyle yoksulluğa düşecek eş yararına kararlaştırılan nafakanın aylık tutarı, hangi tarihte ödeneceği ve ilerleyen yıllarda hangi endekse göre artırılacağı kesin ifadelerle belirlenir.
  • Maddi tazminat: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen taraf için toptan veya irat (düzenli taksit) şeklinde belirlenen ödeme usulü netleştirilir.
  • Manevi tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan eşe ödenecek bedel rakamsal ve vade koşullarıyla kaleme alınır.
  • Feragat beyanları: Taraflar birbirlerinden geçmişe veya geleceğe dönük nafaka ve tazminat talebinde bulunmayacaklarsa, “Tazminat ve nafaka talebimiz yoktur, bu haklarımızdan gayrikabili rücu (geri dönülemez şekilde) feragat ediyoruz” ifadesini eklemelidir.

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal paylaşımı ve ziynet eşyaları nasıl yer alır?

Anlaşmalı boşanma protokolünde mal rejiminin tasfiyesi, evlilik birliği içerisinde edinilen taşınmaz, araç, şirket hissesi ve banka mevduatlarının mülkiyet durumunun ve paylaşım şeklinin açıkça tanımlanmasıyla gerçekleştirilir. Protokolde hangi gayrimenkulün kime devredileceği tapu kayıt bilgileriyle, araçların plaka ve tescil bilgileriyle, ziynet eşyalarının ise adet ve gram cinsinden özellikleri belirtilerek yer alır.

Eşler mal rejiminden doğan alacaklarından feragat ediyorlarsa, bu durum protokol metninde yoruma imkân tanımayacak kesinlikte yazılmalıdır. Taşınmaz devirleri içerecek düzenlemelerde, tapu devir işlemlerinin mahkeme kararının kesinleşmesinden sonra kaç gün içerisinde yapılacağı ve masrafların kime ait olacağı kararlaştırılmalıdır.

Düğünde takılan altınlar ve şahsi eşyalar da protokolün önemli bir parçasıdır. Kadına takılan takılar kural olarak kadının kişisel malı kabul edildiğinden, ziynet eşyalarının kadında kaldığı veya bedelinin ödendiği yönündeki ibareler ileride açılabilecek ziynet alacağı davalarının önüne geçer.

Anlaşmalı boşanma davası hangi mahkemede ve nasıl açılır?

Anlaşmalı boşanma davası, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile TMK kurallarına göre eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa 6 aydan beri birlikte oturdukları yerdeki Aile Mahkemesinde açılır. Aile mahkemesinin bulunmadığı adliyelerde ise görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Dava süreci belirli işlem basamaklarından meydana gelir:

  1. Taraflarca ıslak imza altına alınmış ikişer nüsha anlaşmalı boşanma protokolü ve dava dilekçesi hazırlanır.
  2. Dava evrakı yetkili mahkemenin tevzi bürosuna teslim edilir, gerekli başvuru harç ve masrafları ödenerek dava kaydı oluşturulur.
  3. Mahkeme hâkimi tensip zaptı (davanın ilk inceleme tutanağı) düzenleyerek duruşma günü belirler; işlemlerin eksiksiz olması halinde kısa bir güne randevu verilir.
  4. Belirlenen duruşma gününde tarafların bizzat mahkeme salonunda hazır bulunması zorunludur; vekilleri olsa dahi hâkim eşleri doğrudan dinler.
  5. Hâkim, tarafların protokolü özgür iradeleriyle onayladıklarını tespit ettikten sonra boşanma kararını açıklar.
  6. Gerekçeli kararın yazımı ve tarafların istinaf (üst mahkemeye başvuru) hakkından feragat etmesi veya sürenin dolması ile karar kesinleşir; nüfus tescili mahkeme kalemince doğrudan yapılır.

Örneğin, Antalya Aile Mahkemelerinde açılacak bir davada her iki eşin de duruşma salonuna bizzat gitmesi ve kimlik tespiti yaptırarak protokoldeki imzalarını teyit etmesi şarttır.

Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken en sık yapılan hatalar nelerdir?

Anlaşmalı boşanma protokolü hazırlanırken en sık yapılan hata, hukuken icra kabiliyeti (icra yoluyla zorla yerine getirilebilirlik) bulunmayan belirsiz ve yuvarlak cümlelerin metne geçirilmesidir. “Eşler malları aralarında paylaşacaktır” veya “Çocuk uygun zamanlarda babayla görüşecektir” gibi net süre ve rakam içermeyen kayıtlar, mahkeme onaylasa dahi sonradan çözümsüz uyuşmazlıklar yaratır.

Bir diğer yaygın hata, nafaka artış oranının protokole yazılmamasıdır. Gelecek yıllarda doğacak enflasyon farkının dava açılmaksızın nafakaya yansıtılabilmesi için Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan oranların protokole eklenmesi gerekir. Artış oranı belirlenmediğinde nafaka alacaklısı her yıl yeni bir nafaka uyarlama davası açmak mecburiyetinde kalır.

Taşınmaz ve araç devirlerinde harç, vergi ve tescil masraflarının kime ait olacağının belirtilmemesi de icra aşamasında kilitlenmelere yol açar. Protokolde yer alan yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde hangi yaptırımların doğacağı öngörülmeli, cezai şartlar TMK emredici kurallarına aykırı olmayacak sınırlar içinde tutulmalıdır.

Varsayımsal örnek

Aşağıdaki olay kurgusaldır. İki yıllık evli bir çift, aralarındaki fikri uyuşmazlık nedeniyle anlaşmalı olarak boşanmaya karar verir. Taraflar hazırladıkları protokolde müşterek çocuğun velayetinin anneye verilmesini ve baba tarafından her ay düzenli iştirak nafakası ödenmesini kararlaştırabilir. Baba ile çocuk arasında hafta sonları ve tatil dönemlerinde şahsi münasebet kurulması gün ve saatle netleştirilir. Birlikte satın alınan taşınmazın mülkiyetinin eşlerden birine devredileceği, banka mevduatlarının ise paylaşıldığı metne işlenir. Eşler duruşmada bizzat hazır bulunarak hâkim huzurunda şartları onaylar. Mahkemenin protokolü tasdikiyle evlilik birliği sona erer.

Sıkça sorulan sorular

Anlaşmalı boşanma protokolünden duruşma anına kadar vazgeçmek mümkün müdür?

Evet, mümkündür. Eşlerden biri duruşma esnasında hâkim hükmü tefhim edene (açıklayana) kadar veya gerekçeli karar kesinleşene kadar boşanma iradesinden veya protokol şartlarından tek taraflı olarak rücu edebilir; bu halde dava doğrudan çekişmeli boşanmaya döner.

Anlaşmalı boşanma davasında tarafların duruşmaya bizzat gitmesi zorunlu mudur?

Evet, zorunludur. TMK m. 166/3 gereğince, tarafların avukatı bulunsa dahi, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi yasal bir şarttır; duruşmaya katılmayan eşin varlığı halinde anlaşmalı karar verilemez.

Anlaşmalı boşanma protokolünde belirlenen nafaka ilerleyen yıllarda artırılabilir mi?

Evet, artırılabilir. Protokolde artış kuralı belirlenmemişse veya ekonomik koşulların olağanüstü değişmesi sonucu ödenen nafaka tutarı yetersiz kalırsa, taraflar Aile Mahkemesinde nafakanın artırılması veya uyarlanması davası açarak yeni bir bedel tayini isteyebilirler.

Anlaşmalı boşanma davası ne kadar sürede sonuçlanır?

Genellikle tek celsede sonuçlanır. Mahkemelerin iş yoğunluğuna bağlı olarak dava açıldıktan sonra 1 ay ile 3 ay arasında bir tarihe duruşma günü verilir; duruşma bittikten sonra gerekçeli kararın yazılıp tebliğe çıkarılması ve kesinleşmesi süreci tamamlanır.

Kaynaklar

  • 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu
  • 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.