Geçerli bir mazeret göstermeksizin arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, açılacak davada kısmen veya tamamen haklı çıksa dahi yargılama giderlerinin tamamını ödemekle yükümlü tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu (HUAK) uyarınca getirilen bu yaptırım, dava şartı olan uyuşmazlıklarda tarafların uzlaşma masasına oturmasını ve uyuşmazlığı mahkeme öncesinde tüketmesini temin etmeyi hedefler.
Dava şartı arabuluculuk nedir ve hangi uyuşmazlıkları kapsar?
Dava şartı arabuluculuk, kanunun belirli uyuşmazlık türlerinde mahkemeye dava açmadan önce tarafların bir arabulucu huzurunda uzlaşma aramasını zorunlu kıldığı bir usul şartıdır (dava şartı: davanın esastan incelenebilmesi için varlığı zorunlu olan usul kuralı). Bu aşama tamamlanmadan doğrudan mahkemeye başvurulması durumunda mahkeme, davayı usulden reddeder.
Arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü başlıca alanlar şunlardır:
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca işçi ile işveren arasındaki kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık izin alacağı ve işe iade talepleri,
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m. 5/A uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak, tazminat ve itirazın iptali talepli ticari davalar,
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamındaki tüketici mahkemelerinde görülen parasal sınırın üzerindeki tüketici uyuşmazlıkları,
- Kira ilişkisinden doğan tahliye ve kira alacağı davaları, kat mülkiyeti uyuşmazlıkları ile taşınmaz paylaşımına ilişkin ortaklığın giderilmesi davaları.
Süreç, davacının yetkili adliyede bulunan arabuluculuk bürosuna başvurması ile başlar; örneğin Antalya Adliyesi Arabuluculuk Bürosu nezdinde yapılan başvuruda görevlendirilen bağımsız ve tarafsız arabulucu, taraflarla irtibata geçerek ilk oturum gününü belirler.
Arabuluculuk toplantısına mazeretsiz katılmamanın kanuni yaptırımı nedir?
Arabuluculuk toplantısına geçerli bir mazeret bildirmeksizin katılmayan taraf, düzenlenen son tutanakta (arabuluculuk sürecinin neticelendiğini belgeleyen resmi tutanak) bu durumun açıkça tespit edilmesiyle birlikte yargılama aşamasında ağır bir mali yükümlülük altına girer. HUAK m. 18A/11 hükmüne göre bu taraf, davada lehine karar verilse dahi yargılama masraflarının tamamından sorumlu tutulur.
Normal şartlarda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) genel hükümlerine göre yargılama masrafları haksız çıkan tarafa yüklenir. Ancak HUAK m. 18A/11 özel bir istisna getirmiştir. İlk toplantıya geçerli bir mazeret sunmadan katılmayan taraf:
- Açılan davada tamamen haklı bulunsa dahi kendi yaptığı yargılama giderlerini karşı taraftan talep edemez.
- Karşı tarafın mahkeme sürecinde yaptığı tüm tebligat, bilirkişi, keşif ve harç gibi yargılama giderlerini ödemek zorunda kalır.
- Kendisini bir avukatla temsil ettirmiş olsa bile lehine karşı vekâlet ücretine hükmedilmez.
Bu düzenleme ile kanun koyucu, ilk oturumu sebepsiz yere terk eden veya davete icabet etmeyen tarafı, uyuşmazlığın mahkeme aşamasına taşınmasına sebebiyet verdiği için cezalandırmaktadır.
Arabuluculuk toplantısına katılmamak için hangi gerekçeler geçerli mazeret sayılır?
Toplantıya katılımı imkânsız kılan ağır hastalık, kaza, doğal afet veya belgelenebilir mücbir sebepler arabuluculuk uygulamasında geçerli mazeret kabul edilir. Bu engellerin geçerli sayılabilmesi için resmi bir evrakla tevsik edilmesi ve oturum saatinden önce arabulucuya yazılı olarak bildirilmesi şarttır. Keyfi gerekçeler veya iş yoğunluğu mazeret olarak değerlendirilmez.
Mazeretin geçerlilik kazanabilmesi için şu koşullar aranır:
- Belgelendirme: Mazeretin tam teşekküllü bir sağlık kuruluşundan alınan rapor, resmi görevlendirme yazısı veya ulaşıma engel resmi belgelerle ispatlanması gerekir.
- Zamanında bildirim: Bildirimin ilk oturum başlamadan önce arabulucuya e-posta, Kayıtlı Elektronik Posta (KEP) veya fiziki dilekçeyle ulaştırılması zorunludur.
- Mazeretin kabulü: Arabulucu sunulan belgenin sıhhatini ve ağırlığını değerlendirerek toplantıyı makul bir tarihe erteleme yetkisine sahiptir.
Mazeretsiz olarak oturuma gitmeyen tarafın sonradan ileri süreceği gerekçeler arabulucu tarafından tutanağa re’sen eklenemez ve mahkemede dikkate alınmaz.
Arabuluculuk görüşmelerine vekil veya şirket temsilcisi katılabilir mi?
Taraflar arabuluculuk görüşmelerine bizzat katılmak zorunda değildir; özel yetki içeren bir vekâletnameye sahip avukatları veya tüzel kişilerde yetkili temsilcileri aracılığıyla da toplantıda temsil edilebilirler. Temsilcinin veya vekilin usulüne uygun şekilde oturuma katılması, asilin bizzat katılımı ile aynı hukuki sonuçları doğurur ve mazeretsiz katılmama yaptırımlarını engeller.
Temsil durumunda dikkat edilmesi gereken hususlar şunlardır:
- Avukat ile temsil: Avukatın ibraz edeceği vekâletnamede “arabuluculuk görüşmelerine katılma, sulh olma, anlaşma imzalama ve ibra etme” yönünde açık ve özel yetki bulunmalıdır.
- Tüzel kişilerde temsil: Şirketler, imza sirküleri ve yetki belgesine sahip şirket müdürleri veya yönetim kurulu üyeleri marifetiyle temsil edilir. Antalya sınırlarında faaliyet gösteren ticari şirketler, bünyelerinde çalışan bir personeli ticari temsilci sıfatıyla yetkilendirerek arabuluculuk görüşmelerine gönderebilir.
- Yetki belgesinin sunumu: Temsil yetkisini gösteren belgelerin asılları veya onaylı suretleri ilk oturum başlamadan önce arabulucuya tevdi edilmelidir.
Yetkisiz bir vekil veya belgesiz bir şirket çalışanı ile temsil girişiminde bulunulması durumunda arabulucu katılımı geçersiz sayabilir.
Arabuluculuk davetine nasıl ve hangi sürede yanıt verilmelidir?
Arabulucu tarafından tarafınıza iletilen toplantı davet mektubu veya iletişim bildirimine makul bir süre içinde ve en geç belirlenen toplantı saatine kadar yazılı olarak yanıt verilmelidir. Dava şartı arabuluculukta kanunun arabulucuya tanıdığı sınırlı tamamlama süreleri bulunduğundan, toplantı davetlerine süratle geri dönüş yapılması sürecin işleyişi açısından büyük önem taşır.
Davet sürecinde şu aşamalar takip edilmelidir:
- Arabulucu, başvuru evrakında yer alan iletişim adreslerine, telefon numaralarına veya kayıtlı KEP adresine ilk oturum davetiyesi gönderir.
- Davet mektubunu alan taraf, toplantı tarihini, uyuşmazlık konusunu ve talep edilen kalemleri inceler.
- Belirlenen gün ve saatte katılımın mümkün olmaması halinde, alternatif bir oturum tarihi talebi veya uzaktan katılım isteği ivedilikle arabulucuya iletilir.
- Toplantıya vekille katılım sağlanacaksa vekâletname sureti önceden arabulucuya gönderilerek teyit alınır.
Davetiye kendisine usulüne uygun tebliğ edildiği halde arabulucu ile irtibata geçmeyen taraf, toplantı saatinde oturumda hazır bulunmazsa devamsız sayılır.
İki taraf da arabuluculuk toplantısına katılmazsa ne olur?
Her iki tarafın da geçerli bir mazeret bildirmeksizin arabuluculuk ilk toplantısına katılmaması durumunda arabulucu süreci sona erdirir ve son tutanağı “tarafların toplantıya katılmaması sebebiyle anlaşma sağlanamadı” şeklinde düzenler. Bu durumda açılacak davada HUAK m. 18A/11 kapsamındaki tek taraflı yargılama gideri yaptırımı hiçbir tarafa uygulanamaz.
İki tarafın da katılmadığı hallerde hukuki tablo şu şekilde gerçekleşir:
- Giderlerin paylaştırılması: Mahkeme aşamasında yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücreti, genel usul hükümleri uyarınca davadaki haklılık oranına göre taraflara paylaştırılır.
- Arabuluculuk ücreti: İki taraf da mazeretsiz olarak oturuma katılmadığından, Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan arabuluculuk ücreti davanın sonucunda haksız çıkan taraftan tahsil edilmek üzere mahkeme masraflarına dahil edilir.
Her iki tarafın gelmemesi dava açılmasına engel teşkil etmez; davacı son tutanağı mahkemeye sunarak davasını yürütür.
Varsayımsal örnek
Aşağıdaki olay kurgusaldır. Bir kiraya veren, ödenmeyen kira bedellerinin tahsili amacıyla kiracısına karşı arabuluculuk bürosuna başvurur. Kiracıya toplantı davetiyesi usulüne uygun şekilde tebliğ edilir ancak kiracı herhangi bir mazeret sunmaksızın ilk oturuma katılmaz. Arabulucu, kiracının mazeretsiz katılmadığını son tutanağa kaydeder ve süreci sonlandırır. Kiraya veren sulh hukuk mahkemesinde alacak davası açar. Yapılan yargılamada kiracının borcunu banka kanalıyla daha önce tam olarak ödediği ispatlanır ve dava esastan reddedilir. Kiracı davayı tamamen kazanmasına rağmen, arabuluculuk oturumuna mazeretsiz katılmadığı için mahkeme masraflarının tamamını ödemekle yükümlü tutulur ve lehine avukatlık ücretine hükmedilmez.
Sıkça sorulan sorular
Arabuluculuk toplantısına katılmamak adli sicil kaydına işlenir mi?
Hayır, arabuluculuk toplantısına katılmamak adli sicil kaydına veya sabıka kaydına işlenmez. Arabuluculuk tamamen özel hukuk uyuşmazlıklarını kapsayan bir alternatif çözüm yolu olduğundan, katılmamanın kanuni sonuçları hapis veya adli para cezası değil, yalnızca yargılama giderleri ve vekâlet ücretiyle sınırlı mali yaptırımlardır.
Arabuluculuk davet mektubu tebliğ edilmezse katılmama yaptırımı uygulanır mı?
Hayır, tarafa usulüne uygun bir tebligat veya iletişim bildirimi yapılmamışsa mazeretsiz katılmama yaptırımı uygulanmaz. Arabulucunun tarafa ulaşamadığı veya davetin usulsüz tebliğ edildiği hallerde geçerli bir devamsızlıktan söz edilemeyeceğinden, mahkeme aşamasında haklı çıkan tarafın aleyhine yargılama gideri ve vekâlet ücreti hükmü kurulamaz.
Arabuluculuk bürosuna başvurulması zamanaşımı sürelerini nasıl etkiler?
Arabuluculuk bürosuna başvurulduğu tarihten itibaren uyuşmazlığa ilişkin zamanaşımı ve hak düşürücü süreler kanunen durur. İlk toplantıya katılmayarak sürecin anlaşamama ile sonuçlanması halinde duran bu süreler, arabulucu tarafından son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Arabuluculuk toplantısına telefonla veya uzaktan katılmak mümkün müdür?
Evet, tarafların mutabık kalması ve arabulucunun uygun görmesi koşuluyla ilk oturum telekonferans veya video konferans araçlarıyla uzaktan gerçekleştirilebilir. Bu sistem üzerinden toplantıya iştirak eden taraf oturuma bizzat katılmış kabul edilir ve mevzuatta düzenlenen devamsızlık yaptırımlarıyla karşılaşmaz.
Toplantıya mazeretsiz katılmayan taraf arabuluculuk ücretini öder mi?
Evet, dava şartı arabuluculukta toplantıya mazeretsiz katılmayarak sürecin sona ermesine yol açan taraf, arabuluculuk asgari ücret tarifesi doğrultusunda tahakkuk eden ücretin tamamından sorumlu tutulur. Bu tutar, dava açılması halinde mahkemece ilgili tarafın aleyhine nihai yargılama masrafı olarak doğrudan yazılır.
Kaynaklar
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayın özelliklerine göre sonuç değişebilir.



