Şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklarda arabuluculuk, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde dava şartıdır: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu uyarınca bu davalar arabulucuya başvurulmadan açılamaz. Kâr payı alacağı, pay bedeli veya yöneticiye karşı tazminat talebi bu kapsama girebilir; genel kurul kararının iptali, ortaklıktan çıkma veya çıkarma ve şirketin feshi gibi para alacağı içermeyen davalarda ise arabuluculuk zorunlu değil, ihtiyaridir.
Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en çok iki hafta uzatılabilir. Görüşmeler gizlidir. Anlaşma sağlanırsa, taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğinde belge sayılır.
Şirket ortakları arasında uyuşmazlıklar neden çıkar?
Karar Alma Süreçleri
Ortaklık yapılarında kararların oybirliği veya oy çokluğuyla alınması gerektiği durumlar, görüş ayrılıklarının belirginleşmesine neden olur. Bu da ortaklar arasında anlaşmazlıkların temel sebeplerindendir. Kararın alınma süreci ne kadar karmaşıksa, uyuşmazlık riski o kadar yüksektir.
Mali Yükümlülükler ve Kâr Payı
Kâr paylarının dağıtımı, sermaye artışı, borçlanma veya yeni yatırımlara ilişkin mali kararlar, genellikle ortaklar arasında farklı çıkarların doğmasına neden olur. Özellikle aile şirketlerinde bu durum daha sık görülür.
Yetki ve Görev Dağılımı
Ortaklardan birinin şirkette aktif çalışması, diğerinin pasif kalması, iş yükü ve kazanç paylaşımı dengesini etkiler. Bu eşitsizlik algısı ilişkileri zedeler ve anlaşmazlığa yol açar.
Uyuşmazlık Türleri ve Sıklıkla Görülen Örnekler
Ortaklardan Birinin Hisselerini Satmak İstemesi
Bir ortağın şirketten ayrılmak ve hissesini üçüncü kişilere devretmek istemesi, diğer ortaklar için kabul edilemez bulunabilir. Bu durumda ön alım hakkı, değerleme ve onay mekanizmaları devreye girer.
Ortaklardan Birinin Sözleşmeye Aykırı Hareketi
Ana sözleşmeye aykırı işlem yapan ya da şirketi zarara uğratan ortaklara karşı, diğer ortaklar yaptırım ya da ortaklıktan çıkarma gibi yollara başvurmak isteyebilir.
Şirketten Ayrılma ve Tasfiye Süreci
Ortaklardan biri şirketin tasfiyesini isterken, diğeri devam etmek isteyebilir. Bu durum, şirketin geleceğini etkileyen ciddi bir anlaşmazlık olarak arabuluculuğun gündeme gelmesine yol açar.
Uyuşmazlıkların Geleneksel Çözüm Yolları
Genel Kurul Kararları
Genel kurul, şirket içi uyuşmazlıkları çözmenin ilk adımıdır. Ancak çoğunluk sağlanamadığında veya kararlar uygulanamaz hale geldiğinde işler tıkanabilir.
Mahkemeye Başvuru
Yasal yola başvurmak zaman alıcı ve masraflı bir süreçtir. Mahkeme süreçleri aynı zamanda taraflar arasında kalıcı kırılmalara neden olabilir.
Tahkim Süreci
Sözleşmelerde tahkim şartı varsa, uyuşmazlık mahkemeye gitmeden bağımsız hakemlerce çözülebilir. Ancak bu süreç de zaman ve maliyet açısından ciddi bir yük oluşturabilir.
Arabuluculuğun Hukuki Temeli
6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
Bu yasa, tarafların gönüllü olarak anlaşmazlıklarını bağımsız ve tarafsız bir arabulucu aracılığıyla çözmesini düzenler. Ticari uyuşmazlıklar için arabuluculuk özel bir yere sahiptir.
Zorunlu ve İhtiyari Arabuluculuk Ayrımı
Bazı ticari uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak yasal zorunluluktur; diğer durumlarda taraflar arabuluculuğa isteğe bağlı olarak başvurabilir. Şirket ortakları arasındaki uyuşmazlıklarda belirleyici olan, talebin konusunun bir miktar para olup olmadığıdır.
Ortaklar arasındaki hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur?
1 Ocak 2019’dan itibaren uygulanan dava şartı
7155 sayılı Kanun ile Türk Ticaret Kanunu’na eklenen düzenleme, 1 Ocak 2019’dan itibaren açılan ticari davalarda, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için arabulucuya başvurmayı dava şartı hâline getirdi. Ortaklar arasındaki kâr payı veya pay bedeli alacağı gibi talepler bu kapsamdadır; genel kurul kararının iptali gibi para içermeyen davalar ise kapsam dışıdır.
Arabulucuya Başvurmadan Dava Açılamaması
Zorunlu arabuluculuk aşaması geçilmeden açılan davalar, usulden reddedilir. Bu da sürecin baştan ve doğru şekilde kurgulanmasını gerekli kılar.
Arabuluculuk süreci nasıl işler?
Başvuru ve Taraf Bildirimi
Taraflardan biri arabuluculuk bürosuna başvurur. Arabulucu, diğer tarafı görüşmeye davet eder. Tarafların rızası sağlandığında süreç başlar.
Arabulucu Seçimi ve Toplantılar
Dava şartı arabuluculukta arabulucu, taraflar başka bir arabulucu üzerinde anlaşmadıkça adliyedeki arabuluculuk bürosu tarafından sicildeki listeden görevlendirilir. Toplantılar gizlidir ve süreç, Türk Ticaret Kanunu’nda öngörülen altı haftalık süre içinde tamamlanır.
Tarafların Uzlaşması ve Tutanağın Hazırlanması
Anlaşmaya varıldığında arabulucu anlaşma belgesini düzenler. Taraflar ve avukatlarıyla arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir; avukatsız anlaşmalarda ise belgenin icra edilebilmesi için mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınması gerekir.
Şirket Ortakları Arasındaki İlişkilere Etkisi
Ticari İtibarın Korunması
Arabuluculuk, mahkemede yaşanacak olumsuz algıyı önler. Ticari çevreler ve müşteriler karşısında şirketin imajı zarar görmez.
Uzun Vadeli İşbirliğinin Devamı
Mahkeme süreçleri ilişkileri bitirirken, arabuluculuk tarafların ilişkiyi sürdürmesini sağlar. Şirketin devamlılığı açısından önemlidir.
Çekişmenin Yıpratıcı Etkilerinden Kaçınmak
Uzun davalar tarafları yorar. Arabuluculuk, kısa sürede, daha az stresle çözüm sunarak tarafların mental yükünü azaltır.
Arabuluculuğun Avantajları
Zaman ve Maliyet Tasarrufu
Mahkeme süreci yıllar sürebilirken arabuluculuk genellikle birkaç hafta içinde tamamlanır. Dava harçları, bilirkişi ve vekalet ücretleri gibi maliyetler de arabuluculukta ya hiç yoktur ya da oldukça düşüktür.
Gizlilik Unsuru
Arabuluculuk süreci tamamen gizli yürütülür. Taraflar, aralarındaki anlaşmazlığın kamuoyuna yansımasını istemediğinde bu yöntem büyük bir avantaj sunar.
Tarafların Karar Sürecine Katılımı
Mahkemede hâkim karar verirken, arabuluculukta taraflar kendi çözümünü birlikte oluşturur. Bu durum, tarafların sonucu daha kolay kabul etmesini sağlar.
Arabuluculuk ile Sağlanan Çözüm Örnekleri
Hisse Devri ve Yeni Ortaklık Yapısı
Anlaşmazlık yaşayan ortaklardan biri, hisselerini satmak istiyorsa, arabuluculuk sürecinde hisse değeri, ödeme planı ve devrin hukuki altyapısı belirlenerek uzlaşı sağlanabilir.
Yönetim Kurulu Yeniden Yapılandırması
Ortaklar arasında yönetimsel çatışmalar yaşandığında, görev tanımları yeniden şekillendirilebilir. Yeni sorumluluk dağılımlarıyla çalışma barışı sağlanabilir.
Şirket Sözleşmesinde Revizyon
Ana sözleşmede değişiklikler yapılması, oy çokluğu veya veto haklarının yeniden düzenlenmesi arabuluculukta sık karşılaşılan çözüm yollarıdır.
Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Dava Açma Süreci
Taraflar arabuluculuk sürecinde uzlaşamazsa, düzenlenen son tutanak ile mahkemeye başvurabilirler. Bu tutanak, dava şartı yerine geçtiğinden sürecin resmi bir parçasıdır.
Arabuluculuk Tutanağının Mahkemeye Etkisi
Başarısızlıkla sonuçlansa dahi arabuluculuk görüşmeleri dava sürecinde mahkemeye bilgi sağlayabilir. Ancak içerik olarak gizli olduğu için detaylar kullanılmaz.
Şirket Türlerine Göre Uyuşmazlık ve Arabuluculuk Uygulamaları
Limited Şirketlerde Ortaklık Sorunları
Limited şirketlerde kararlar genellikle ortaklar genel kurulunda alınır. Kar payı, sermaye artışı ve şirketten çıkarma gibi konular arabuluculukla çözülebilir.
Anonim Şirketlerde Pay Sahipliği İhtilafları
Pay sahiplerinin yönetim kuruluyla yaşadığı sorunlar, payların devri veya bilgi alma haklarının kısıtlanması gibi uyuşmazlıklar, arabuluculuk sürecine uygundur.
Şahıs Şirketlerinde Arabuluculuk Yaklaşımları
Şahıs şirketlerinde ortaklık daha kişiseldir. Taraflar arasındaki güven kaybı arabuluculukla onarılabilir. Özellikle uzun yıllardır birlikte çalışan ortaklar için bu yöntem oldukça verimlidir.
Arabuluculuk Sözleşmesinin Şirket Ana Sözleşmesinde Yer Alması
İhtilaflarda Arabuluculuğa Öncelik Verilmesi
Ana sözleşmelere arabuluculuğun zorunlu çözüm yöntemi olarak eklenmesi, olası ihtilaflarda doğrudan süreci başlatır ve mahkeme yükünü azaltır.
Önleyici Hukuki Yapıların Rolü
Arabuluculuk hükümlerinin şirket sözleşmesine entegre edilmesi, uyuşmazlık oluşmadan önce tarafları yapıcı diyalog yöntemlerine yönlendirir.
Arabulucu Seçiminde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Uzmanlık Alanı ve Deneyim
Ticaret hukuku, ortaklık ilişkileri gibi konularda uzmanlaşmış arabulucular, teknik ve sektörel detaylara hâkim oldukları için daha hızlı çözüm üretebilir.
Tarafsızlık ve Güvenilirlik
Tarafların her ikisinin de güven duyabileceği bir arabulucu seçilmesi sürecin sağlıklı yürümesi açısından kritik önemdedir.
Şirketin Sektörel Dinamiklerini Anlama
Şirketin faaliyet gösterdiği alanın dinamiklerini bilen bir arabulucu, daha isabetli çözüm önerileri geliştirebilir.
Arabuluculukta Avukatın Rolü
Süreç Takibi ve Müzakere Desteği
Avukatlar, müzakerelere katılarak hukuki risklerin önüne geçilmesini sağlar. Tarafların menfaatlerinin dengelenmesine katkı sunar.
Hukuki Belgelerin Hazırlanması
Tutanağın geçerli ve bağlayıcı olabilmesi için avukat desteğiyle hazırlanan belgeler büyük önem taşır.
Müzakere Stratejisi Oluşturma
Tarafların taleplerini uygun şekilde ifade etmesi ve müzakerede stratejik yaklaşması için avukat desteği süreci başarıya götürebilir.
Sıkça Sorulan Sorular
1. Şirket içi anlaşmazlıklarda dava açmadan önce arabuluculuk şart mı?
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat taleplerinde evet; genel kurul kararının iptali veya şirketin feshi gibi para içermeyen davalarda hayır.
2. Arabuluculuk tutanağı bağlayıcı mı?
Taraflar, avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanan anlaşma belgesi icra edilebilirlik şerhi aranmaksızın ilam niteliğindedir. Avukatsız anlaşmalarda mahkemeden icra edilebilirlik şerhi alınır.
3. Arabuluculuk kaç gün sürer?
Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu süreci, görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en çok iki hafta uzatılabilir.
4. Arabuluculukta gizlilik var mı?
Evet. Süreç tamamen gizlidir. Görüşmelerdeki beyanlar mahkemede delil olarak kullanılamaz.
5. Arabulucuyu kim seçer?
Taraflar anlaşarak bir arabulucu belirleyebilir. Anlaşamazlarsa adliyedeki arabuluculuk bürosu sicildeki listeden bir arabulucu görevlendirir.
6. Arabuluculuk sonrası dava açılabilir mi?
Eğer taraflar anlaşamazsa, son tutanakla dava süreci başlatılabilir.
Şirket ortakları için örnek arabuluculuk planı
- Uyuşmazlık konularının ve taleplerin yazılı hâle getirilmesi
- Talebin para alacağı içerip içermediğinin, yani arabuluculuğun zorunlu olup olmadığının belirlenmesi
- Arabuluculuk bürosuna başvuru veya arabulucunun taraflarca birlikte seçilmesi
- Görüşme takviminin oluşturulması
- Tarafların tekliflerini sunması ve müzakere
- Anlaşma sağlanırsa anlaşma belgesinin imzalanması, sağlanamazsa son tutanağın düzenlenmesi
- Anlaşmanın şirket yapısına uygulanması: pay devri, sözleşme değişikliği veya yönetim düzenlemesi
Ortaklar arasındaki bir uyuşmazlıkta önce talebin niteliği netleştirilmeli, para alacağı içeren taleplerde arabuluculuk aşaması atlanmamalıdır. Anlaşma belgesinin içeriği ve imzalayanları, belgenin doğrudan icra edilip edilemeyeceğini belirlediği için bu aşama özenle hazırlanmalıdır.
