Noter onayı olmadan yapılan hissedar (pay sahipleri) sözleşmeleri kural olarak geçerlidir. Türk Ticaret Kanunu bu sözleşmeler için genel bir şekil şartı öngörmez; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nda (TBK) yer alan şekil serbestisi ilkesi uyarınca, kanunda aksi öngörülmedikçe sözleşmenin geçerliliği hiçbir şekle bağlı değildir.

Ancak sözleşme, kanunun özel şekil aradığı bir işlem içeriyorsa o kısım için bu şekle uyulmalıdır. En önemli örnek limited şirket payının devridir: 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca esas sermaye payının devri ve devir borcu doğuran işlemler yazılı yapılmalı ve tarafların imzaları noterce onaylanmalıdır.

Hissedar sözleşmesi nedir ve kimleri bağlar?

Hissedar sözleşmesi, şirket ortaklarının yönetim, oy kullanımı, kâr dağıtımı, pay devri ve ortaklıktan ayrılma gibi konularda kendi aralarında yaptıkları anlaşmadır. Anonim ve limited şirketlerde sıkça kullanılır ve şirketin ana sözleşmesini tamamlayan bir işlev görür.

Bu sözleşme bir borçlar hukuku sözleşmesidir; yalnızca imzalayan ortakları bağlar. Şirketi ve sözleşmeye taraf olmayan, sonradan pay edinen kişileri kendiliğinden bağlamaz. Örneğin bir ortak, sözleşmede taahhüt ettiği şekilde oy kullanmazsa genel kurul kararı bu nedenle geçersiz hâle gelmez; ancak sözleşmeyi ihlal eden ortak diğer taraflara karşı tazminat ve varsa cezai şart sorumluluğuyla karşılaşır.

Noter onayı olmadan yapılan hissedar sözleşmesi geçerli mi?

Evet, kural olarak geçerlidir. Taraflar sözleşmeyi adi yazılı şekilde yapıp imzaladıklarında, sözleşme hükümleri aralarında bağlayıcıdır. Noter onayı geçerlilik şartı değil, ispat ve güvenlik aracıdır.

Bununla birlikte, sözleşmenin tamamen sözlü yapılması önerilmez. Hak ve yükümlülüklerin açıkça yazılması, ileride çıkabilecek uyuşmazlıklarda hangi tarafın neyi taahhüt ettiğinin gösterilebilmesi için gereklidir.

Hangi durumlarda noter onayı zorunludur?

Hissedar sözleşmesinin kendisi noter onayına tabi olmasa da, içindeki bazı işlemler kanunda özel şekle bağlanmıştır:

  • Limited şirket pay devri: Pay devri ve ileride pay devretme borcu doğuran hükümler (örneğin bir ortağın belirli koşulda payını devretmeyi üstlendiği satın alma veya satma opsiyonları) yazılı yapılmalı ve imzalar noterce onaylanmalıdır. Bu şekle uyulmazsa ilgili taahhüt geçerli olmaz.
  • Anonim şirket pay devri: Noter onayı aranmaz; payın senede bağlanıp bağlanmadığına göre ciro ve teslim veya yazılı devir gerekir. Ana sözleşmedeki devir sınırlamaları ayrıca dikkate alınmalıdır.
  • Taşınmaz devri gibi başka şekle bağlı işlemler: Sözleşmede ortakların şirkete taşınmaz getirmesi veya taşınmaz devretmesi gibi taahhütler varsa, bu işlemler için kanunun öngördüğü resmî şekil ayrıca gereklidir.

Noter onayının ispat açısından faydası nedir?

Adi yazılı sözleşme de senet niteliğindedir ve imzası inkâr edilmedikçe delil olarak kullanılır. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca belirli bir tutarı aşan hukuki işlemler senetle ispat edilmelidir; bu tutar her yıl yeniden belirlendiğinden güncel değeri kontrol edilmelidir.

Noter onayı, imzaların tarafların kendisine ait olduğunu resmî olarak belgeler. Bu sayede imza inkârı veya sözleşme tarihine itiraz gibi savunmalar büyük ölçüde etkisiz kalır ve uyuşmazlıkta zaman kaybı önlenir.

Hissedar sözleşmesi hangi hâllerde geçersiz olur?

Noter onayı bulunup bulunmaması geçersizliği tek başına belirlemez. Sözleşme veya bazı hükümleri şu durumlarda geçersiz olabilir:

  • Emredici hükümlere aykırılık: Kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine veya kişilik haklarına aykırı hükümler kanun gereği kesin hükümsüzdür. Hükümsüzlük kural olarak yalnızca ilgili hükmü etkiler.
  • İrade sakatlıkları: Yanılma, aldatma veya korkutma ile yapılan sözleşmeler Türk Borçlar Kanunu kapsamında iptal edilebilir; bunun için kanundaki süre içinde iptal iradesinin bildirilmesi gerekir.
  • Yetkisiz temsil: Sözleşmeyi bir ortak adına imzalayan kişinin yetkisi yoksa, sözleşme o ortak onaylamadıkça onu bağlamaz.
  • Şekil eksikliği: Limited şirket pay devri gibi özel şekle bağlı hükümler, noter onayı yoksa geçersizdir.

Sözleşme hazırlarken nelere dikkat edilmeli?

  1. Sözleşmeyi yazılı yapın ve tüm ortakların imzasını alın.
  2. Pay devri, satın alma veya satma opsiyonu içeren hükümler varsa, limited şirkette bu kısım için noter onaylı şekli kullanın.
  3. Hükümlerin şirket ana sözleşmesiyle çelişmediğini kontrol edin; çelişki hâlinde şirkete karşı ana sözleşme uygulanır.
  4. Taahhütlerin ihlaline karşı cezai şart düzenleyin; cezai şart Türk Borçlar Kanunu’nda düzenlenmiştir.
  5. Uyuşmazlık çözüm yolunu belirleyin: arabuluculuk, tahkim veya yetkili mahkeme.
  6. Sonradan ortaklığa katılacak kişilerin sözleşmeye katılımını (katılma beyanı) öngörün.

Antalya’da turizm ve inşaat sektörlerinde sıkça görülen aile şirketlerinde, ortaklar arasındaki ilişki çoğu zaman yazıya dökülmeden yürütülür ve sorunlar ancak bir ortak ayrılmak istediğinde ortaya çıkar. Sözleşmenin baştan yazılı yapılması ve pay devrine ilişkin hükümlerde noter şeklinin kullanılması, bu tür uyuşmazlıkların hem doğmasını hem de uzamasını önler.